Jan Kajus Andrzejewski "JAN"

1913 - 1944

Przybrane nazwisko: Jan Zawada

pseudonimy: Jan, Jan Ż, Jan Żelechowski.

Oficer służby stałej saperów WP: porucznik [1939], kapitan [11 XI 1942], major [28 VIII 1944], podpułkownik [pośmiertnie wrzesień 1944].

Urodzony 20 stycznia 1913 w Villmanstrand [obecnie Lappeenranta] w Finlandii, w rodzinie polsko-fińskiej, syn Jana, farmaceuty i Malwiny [Amelii] Backlund.

Od 1915 przebywał wraz z rodzicami w Petersburgu, a od 1922 w Polsce. Uczył się od 1923 w gimnazjum w Mołodecznie, a od 1926 w Państwowym Gimnazjum im. Joachima Lelewela w Wilnie, gdzie w czerwcu 1931 otrzymał świadectwo dojrzałości.

Po ukończeniu Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi-Komorowie [1932-1933] i Szkoły Podchorążych Inżynierii w Warszawie [1933-1936] oficer służby stałej WP: kolejno dowódca plutonu, adiutant dowódcy 1. batalionu saperów i instruktor w Centrum Wyszkolenia Saperów w Modlinie.

W kampanii wrześniowej 1939 dowódca plutonu 3. samodzielnej zmotoryzowanej kompanii 60. batalionu saperów, dowodzonego przez mjr. Franciszka Niepokólczyckiego, w składzie Armii "Modlin", potem Armii "Warszawa". Uczestniczył w obronie stolicy.

W konspiracji od listopada 1939, początkowo wchodził do tzw. sztabu dywersji [referatu IIIc Dowództwa Głównego SZP], kierowanego przez "Teodora" [mjr. Franciszka Niepokólczyckiego]. 

Po utworzeniu Związku Odwetu w kwietniu 1940 został dowódcą jednego z dwóch pierwszych patroli ZO w Warszawie. Jego kadrowy kilkuosobowy zespół rozrósł się z czasem do kilkudziesięcioosobowej grupy dywersyjnej, która pod nazwą Oddział Specjalny "Jana" ["Osjan"] od połowy 1942 wchodziła w skład jednostki dyspozycyjnej ZO [pod kryptonimami kolejno: "Motor-30", "Sztuka-90", "Deska-81", "Broda-53"], od końca tego roku podległej Kedywowi KG AK.

Rozkazem L.65/BP z 11 listopada 1942 mianowany kapitanem służby stałej.

W nocy z 16/17.XI.1942 w ramach akcji "Odwet kolejowy" dowodził patrolem saperskim, który wysadził pociąg pod Dęblinem.

Od grudnia 1943 zastępca kpt. Mieczysława Kurkowskiego "Mietka", dowódcy "Sztuki"-"Deski", a od 22 maja 1944 dowódca "Deski 81" - "Brody 53" - brygady dywersyjnej, w skład której wchodził m.in. harcerski baon "Zośka".

Należał do Rady Wychowawczej Warszawskich Grup Szturmowych Szarych Szeregów. Planował, organizował i kierował wieloma akcjami dywersyjnymi Kedywu KG, a osobiście jako obserwator uczestniczył m.in. w akcjach "Wieniec" [7/8 X 1942], "Polowanie" [8 I 1943] i "Bielany" [3/4 V 1944]. W lipcu 1944 dowodzone przez niego zespoły "Brody" brały udział w przygotowaniach do odwołanej w ostatniej chwili akcji "Pawiak" 19/20 VII].

W Powstaniu Warszawskim dowódca brygady "Broda-53" w składzie zgrupowania Kedywu KG AK "Radosław". Walczył na Woli i Starym Mieście, w obronie którego położył wielkie zasługi.

1 VIII 1944 osobiście prowadził natarcie baonu "Zośka" na szkołę przy ul. św. Kingi - Okopowa 55a, zamienioną przez Niemców na koszary.

5 VIII 1944 był inicjatorem wyzwolenia "Gęsiówki".

6 VIII 1944 dowodził przeciwnatarciem części "Zośki", w wyniku którego odzyskano cmentarze Kalwiński i Ewangelicki na Woli.

W nocy z 7/8 VIII 1944 dowodził atakiem improwizowanej grupy szturmowej [ochotnicy z baonów "Zośka" i "Parasol"] na 75. szkolny pociąg pancerny, od 4 VIII 1944 ostrzeliwujący pozycje powstańcze z torów linii obwodowej. Natarcie po ciężkiej walce u zbiegu ul. Ostroroga i Tatarskiej zostało odrzucone. Grupa wycofała się tracąc 6 zabitych i 2 rannych.

We wniosku awansowym z 15 VIII 1944 ppłk. "Radosław" pisał o nim:

"Jako d-ca baonu w 15-o dniowych walkach przeprowadził szereg akcji ofensywnych, doskonale przemyślanych i zorganizowanych, które rozszerzyły stan posiadania terenowy zgrupowania »Radosław« i dały liczną zdobycz w sprzęcie wojennym i jeńcach".

20 VIII 1944 został mianowany harcmistrzem.

26 VIII 1944 o godz. 18ºº kpt. "Jan" dowodził przeciwuderzeniem części "Zośki" i "Czaty" na utracone budynki PWPW. W ciężkiej walce opanowano główne wejście do gmachu i południowo-zachodni narożnik.

Rozkazem L.527/BP z 28 VIII 1944 awansowany do stopnia majora służby stałej "za wyjątkową odwagę i wybitne dowodzenie".

W nocy z 30/31 VIII 1944 w szturmie oddziałów staromiejskich na ul. Bielańską - Senatorską [próba przebicia do Śródmieścia] dowodził głównym zgrupowaniem uderzeniowym [oddziały "Radosława"], którego podstawy wyjściowe wyznaczono w Banku Polskim na ul. Bielańskiej i barykadzie przy Daniłowiczowskiej.

Poległ wraz z częścią swojego pocztu w czasie skoku oddziałów II rzutu na ruiny przy ul. Senatorskiej.

Bank Polski na Bielańskiej.

Z tego gmachu wyszło uderzenie grupy mjr. "Jana".

Pośmiertnie awansowany do stopnia podpułkownika służby stałej WP.

 

Odznaczony:

 

Krzyżem Walecznych x 3:

- po raz drugi 27 IX 1939

- po raz trzeci [pośmiertnie] 27 IX 1944

Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy [11 VIII 1944].

powrót