August Emil Fieldorf "NIL"

wspomnienia Janiny Fieldorf >>>

1895 - 1953

Używał tylko drugiego imienia.

Przybrane nazwiska: Walenty Gdanicki, Emil Wielowiejski.

Pseudonimy: Lutyk, Maj, Nil, Sylwester, Waluś, Weller.

Oficer służby stałej piechoty WP: podpułkownik [1932], pułkownik [3 V 1940], generał brygady [28 IX 1944].

Urodzony 20 marca 1895 w Krakowie, syn Andrzeja, maszynisty kolejowego, i Agnieszki Szwanda. Po ukończeniu  VII klas w III Gimnazjum im. Jana Sobieskiego w Krakowie uczył się w tamtejszym seminarium nauczycielskim.

Od 1912 czynny w Związku Strzeleckim, ukończył tam szkołę podoficerską.

Od sierpnia 1914 służył w Legionach Polskich, początkowo był podoficerem w IV, potem w III batalionie, a od marca 1915 w oddziale karabinów maszynowych kolejno 1. 7. i 5. pp. 

Od grudnia 1916 dowódca plutonu 5. pp, ukończył kurs oficerski 5. pp w Ostrowi-Komorowie. 

Po kryzysie przysięgowym [lipiec 1917] od września dowódca półkompanii karabinów maszynowych II Brygady Strzelców armii austriackiej na froncie włoskim w Tyrolu. 

Zwolniony na urlop w lipcu [wrześniu?] 1918 wstąpił do oddziału lotnego POW w Krakowie.

Od listopada 1918 w WP; początkowo był dowódcą plutonu, a od grudnia 1918 instruktorem w szkole karabinów maszynowych 5. pp Legionów. 

Od marca 1919 dowódca kompanii ciężkich karabinów maszynowych 1. pp Legionów [także w czasie wojny polsko-bolszewickiej].

Jednocześnie kontynuował naukę w Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim w Krakowie.

Po ukończeniu Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie [VIII 1922 - II 1923] kolejno dowódca 5. kompanii i jednocześnie od maja 1923 p.o. dowódcy II batalionu 1. pp Legionów, 

od sierpnia 1924 II oficer sztabu 1. DP Legionów, 

od października 1924 dowódca 1. kompanii 1. pp, 

od czerwca 1925 dowódca II batalionu tego pułku, 

od listopada 1925 ponownie dowódca 1. kompanii,

od sierpnia 1926 p.o. dowódcy I batalionu 1. pp. 

W listopadzie 1926 przeniesiony na stanowisko oficera PW 1. pp. Legionów. 

Od listopada 1928 był p.o. komendanta rejonowego PW 1. DP Legionów i instruktorem WF i PW 1. i 19. DP Legionów, a od kwietnia 1930 kwatermistrzem 1. pp Legionów. 

W kwietniu 1931 mianowany zastępcą kierownika "Instruktoratu WF przy ambasadzie RP w Paryżu", kierował okręgiem Związku Strzeleckiego we Francji. 

Od marca 1932 zastępca dowódcy 1. pp Legionów, od 1936 dowódca batalionu KOP "Troki", a od 1937 zastępca dowódcy pułku KOP "Wilno".

Jednocześnie działał w Związku Legionistów pełniąc funkcję zastępcy komendanta Koła Pułkowego 1. pp.

W styczniu 1938 mianowany dowódcą 51. pp Strzelców Kresowych, dowodził nim także w czasie kampanii wrześniowej 1939, potem przez Węgry przedostał się do Francji. 

Po ukończeniu kursu oficerów sztabowych pozostawał w dyspozycji gen. Kazimierza Sosnkowskiego, Komendanta Głównego ZWZ. Awansowany do stopnia pułkownika ze starszeństwem z 3 maja 1940.

17 lipca 1940 wyruszył z Londynu jako pierwszy emisariusz wysłany do kraju od czasu rozpoczęcia wojny na Zachodzie i przez Kapsztad, Kair, Belgrad, Budapeszt i Kraków dotarł 6 września 1940 do Warszawy. Używał wówczas nazwiska Emil Wielowiejski i pseud. "Maj".

W konspiracji początkowo inspektor KG AK pod pseudonimem "Weller", od marca - kwietnia 1942 był komendantem Obszaru II Białystok AK. Wkrótce potem odwołany z tego stanowiska do KG AK. 

Od jesieni 1942 był komendantem Kedywu KG AK pod pseudonimem "Nil". Wniósł znaczny wkład w zorganizowanie tego nowego pionu walki bieżącej, w skład którego weszły ZO, Wachlarz, "Osa"-"Kosa", Grupy Szturmowe Szarych Szeregów oraz inne grupy sabotażowo-dywersyjne. Kierował całością walki bieżącej prowadzonej przez AK [sabotaż, dywersja "techniczna", dywersja "osobowa", ale także szkolenie i produkcja środków walki dywersyjnej i sabotażu] przy pomocy dowodzonymi bezpośrednio przez siebie Oddziałami Dyspozycyjnymi Kedywu KG.

Jako szef Kedywu K-dy Gł. AK zajmował stanowisko równorzędne do szefów oddziałów Komendy Głównej, uczestniczył stale w spotkaniach KWK, potem KWP, w skład którego wchodził od chwili utworzenia w lipcu 1943. 

"Weller"

1940

1 lutego 1944 został odwołany z funkcji komendanta Kedywu KG AK. Obowiązki przekazał ppłk "Radosławowi". Do lipca 1944 był komendantem tworzonej wówczas organizacji "Nie".

Rozkazem Naczelnego Wodza z 28 września 1944 mianowany generałem brygady.

Od października 1944 był zastępcą gen. "Niedźwiadka", ostatniego Dowódcy Armii Krajowej, a po jej rozwiązaniu w styczniu 1945 i objęciu przez gen. Okulickiego komendy nad organizacją "Nie", pozostał jego zastępcą pełniąc jednocześnie funkcję komendanta Obszaru "Południe".

Aresztowany przez Sowietów [NKWD] 7 III 1945 w Milanówku pod nazwiskiem Walenty Gdanicki i nie rozpoznany [udawał handlarza tytoniu], został wywieziony do ZSRR. Tam osadzony w "gułagu". To znacznie wpłynęło na pogorszenie jego stanu zdrowia [ten epizod pokazuje wyraźnie kto wtedy sprawował faktyczną władzę w Polsce, sowieckie służby mogły aresztować i wywozić do swoich obozów wszystkich obywateli polskich, według własnego uznania].

W listopadzie 1947 gen. Fieldorf powrócił do Polski. Początkowo przebywał w Warszawie i krótko w Krakowie, a następnie, po odszukaniu rodziny, w końcu roku przeniósł się do Łodzi.

Jego żona z dziećmi mieszkała wówczas przy ul. Próchnika 39, generał zamieszkał u znajomej p. Błociszewskiej przy ul. Jakuba 8 [z rodziną nie mógł wtedy zamieszkać, gdyż w małym mieszkaniu przebywało również kilka osób z rodziny żony].

W tym okresie występował pod nazwiskiem Walenty Gdanicki - na to nazwisko miał wystawiony dokument Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Białej Podlaskiej po powrocie z ZSRR.

W lutym 1948 zgłosił się do RKU [późniejsze WKR] w celu zarejestrowania się jako były oficer zawodowy. Wówczas podał swoje prawdziwe nazwisko. Ze względu na zły stan zdrowia nigdzie nie pracował.

Ponownie aresztowany przez ekipę Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego 10 XI 1950 w Łodzi na ul. Piotrkowskiej, w momencie gdy wychodził z gmachu Wojskowej Komendy Rejonowej. Tego samego dnia przewieziony do Warszawy i osadzony w areszcie śledczym Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego przy ul. Koszykowej.

10 XI 1950 odbyło się pierwsze przesłuchanie w gmachu MBP prowadzone przez kpt. Lutosława Stypczyńskiego. Po nim przewieziony do więzienia Warszawa-Mokotów przy ul. Rakowieckiej.

17 XI 1950 oficer śledczy MBP por. Zygmunt Krasiński zwraca się do Naczelnego Prokuratora Wojskowego o zastosowanie wobec gen. Fieldorfa środka aresztu tymczasowego.

ppłk Helena Wolińska-Brus. Urodziła się w 1919 roku. Prywatnie: żona Franciszka Jóźwiaka "Witolda".

Od 1971 roku w Wielkiej Brytanii. W 1998 roku podjęto działania prawne zmierzające do jej ekstradycji, które napotykają na trudności ze względu na jej brytyjskie obywatelstwo...

21 XI 1950 Wojskowy Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej, szef Wydz. VII ppłk Helena Wolińska wydaje "postanowienie o tymczasowym aresztowaniu Augusta Emila Fieldorfa, b. oficera zawodowego [generała brygady], podejrzanego z artykułu 86 § 2 KKWP. Artykuł ten stwierdzał: "Kto usiłuje przemocą zmienić ustrój Państwa Polskiego, podlega karze więzienia na czas nie krótszy od 5 lat albo karze śmierci".

Jedno z ostatnich zdjęć gen. Fieldorfa

W ciągu kolejnych miesięcy generał był wielokrotnie przesłuchiwany przez wiceprokuratora Generalnej Prokuratury Banjamina Wajsblecha i oficera śledczego MBP ppor. Kazimierza Górskiego, który 31 VII 1951 zakończył śledztwo, a 4 VIII 1951 sporządził akt oskarżenia zatwierdzony przez naczelnika Wydziału II Departamentu Śledczego MBP Ludwika Serkowskiego i dyrektora Departamentu Wiktora Leszkowicza.

22 X 1951 wiceprokurator Generalnej Prokuratury Benjamin Wajsblech "rozpoznawszy sprawę przeciwko Augustowi Emilowi Fieldorfowi podejrzanemu o przestępstwo z art. 1 pkt. 1 dekretu z 31 VIII 1944 ["o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy i zdrajców Narodu Polskiego"] postanowił zatwierdzić sporządzony w sprawie niniejszej przez oficera śledczego MBP akt oskarżenia".

23 X 1951 wiceprokurator Generalnej Prokuratury Władysław Dymant przesyła tajne pismo do Sądu Wojewódzkiego m.st. Warszawy na ręce prezesa Rubinowa wnosząc o "prowadzenie rozprawy przy drzwiach zamkniętych".

29 III 1952 przewodniczący Wydziału IV Karnego Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy Maria Gurowska przesyła tajne pismo do MBP "o wydanie II tomu akt śledczych [chodziło o archiwum AK] w sprawie Fieldorfa, która jest przy sprawie Mazurkiewicza. Żądane akta są niezbędne w związku z wyznaczeniem terminu rozprawy na dzień 16 kwietnia 1952 roku".

16 IV 1952 o godz. 12:30 w gmachu Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy rozpoczęła się "rozprawa główna" przy drzwiach zamkniętych. Sąd obradował w składzie:

przewodniczący: S.S.W. Maria Gurowska,

ławnicy: Michał Szymański i Bolesław Malinowski,

wiceprokurator Prokuratury Generalnej Benjamin Wajsblech,

protokolant apl. H. Gałązka.

obrońca z urzędu: Jerzy Mering.

Rozprawę zamknięto o godz. 20:30.

Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy, Wydziału IV Karnego, z 16 kwietnia 1952 gen. Augusta Emila Fieldorfa skazano: "na karę śmierci, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz przepadek całego mienia".

27 V 1952 gen. August Emil Fieldorf skierował do Sądu Najwyższego wniosek o rewizję wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy.

20 X 1952 Sąd Najwyższy wyrok zatwierdził.

22 X 1952 dwie "prośby o łaskę" do biura prezydenta Bieruta skierowali Janina Fieldorf [żona] i Andrzej Fieldorf [ojciec].

Prezydent Bolesław Bierut [agent NKWD] nie skorzystał z prawa łaski i 3 II 1953 wyrok zatwierdził.

18 II 1953 wyrok skierowano do wykonania.

Wyrok przez powieszenie wykonano 24 lutego 1953 o godz. 15:00 w więzieniu Warszawa I -Mokotów przy ul. Rakowieckiej. Hańbiąca egzekucja przez powieszenie była kolejnym elementem "pozbawienia honoru" zastosowanym przez komunistycznych zbrodniarzy w togach.

Każdy żołnierz skazany na karę śmierci za zdradę, powinien być rozstrzelany.

Generała potraktowano jak pospolitego kryminalistę.

Ciało Emila Fieldorfa potajemnie pochowano w nieznanym miejscu.

Rehabilitacja:

8 IV 1957 Generalna Prokuratura wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania na korzyść skazanego.

16 i 20 VIII 1957 Władysław Liniarski odwołał przed wiceprokuratorem Prokuratury Generalnej Stanisławem Krygielem zeznania wymuszone na nim w śledztwie przeciwko gen. Fieldorfowi.

4 VII 1958 wiceprokurator Generalnej Prokuratury Stanisław Krygiel postanowił: "umorzyć śledztwo wobec braku dowodów winy podejrzanego Augusta Emila Fieldorfa". Tegoż dnia prokurator Krygiel polecił zszyć akta i przekazać do archiwum.

7 III 1989 Prokurator Generalny PRL Józef Żyta postanowił zmienić prawomocne postanowienie o umorzeniu śledztwa w sprawie Augusta Emila Fieldorfa i przyjął, że podstawą umorzenia jest stwierdzenie, iż gen. Fieldorf: "nie popełnił zarzucanej mu zbrodni".

 

Odznaczony: 

 

Krzyżem Walecznych x 4
Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari V klasy [1923]
Krzyżem Zasługi [1929]
Krzyżem Niepodległości [1932]
Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta [1937]

 

 

 

Józef Różański, dyrektor Departamentu Śledczego MBP. W organach bezpieczeństwa od września 1944, uprzednio funkcjonariusz NKWD. Wybitny fachowiec od "specjalnych metod śledczych"... Osobiście katował wielu więźniów Mokotowa.

Aresztowany 8 listopada 1954 za bezprawie i stosowanie tortur w śledztwach, skazany w 1957 na 14 lat więzienia. Zwolniony przedterminowo, zmarł na wolności w końcu lat 60-tych.

 Zobacz: Wspomnienia o mężu Janiny Fieldorf >>>

powrót