Kierownictwo Dywersji KG Armii Krajowej

Rozkaz nr 84 Dowódcy Armii Krajowej gen. "Grota", wydany 22 stycznia 1943 roku noszący nazwę "Uporządkowanie odcinka walki czynnej", miał za zadanie stworzenie podstawy formalnej dla nowej organizacji organów kierujących walką bieżącą i realizujących ją. Postanowiono połączyć dotychczasowe wysiłki Związku Odwetu i Wachlarza i wzmocnienie ich "dopływem świeżych sił" - dotychczas nie biorących udziału w walce czynnej.

Rozkaz 84 nakazywał zorganizowanie tak w KG, jak w komendach Obszarów i Okręgów "komórek sztabowych" o nazwie "Kedyw"  [Kierownictwo Dywersji]. Zwracano przy tym uwagę na dyspozycyjność podległych tym komórkom oddziałów, polecano stworzenie dla nich odrębnej sieci szybkiej łączności z komendantami Okręgów i Obszarów.

Organizację Kedywu rozpoczęto jednak wcześniej: na naradach i odprawach przeprowadzonych w listopadzie 1942. Pierwszą akcją wykonaną przez patrole saperskie Kedywu KG było uderzenie w transport kolejowy ["Odwet za Zamojszczyznę"] wykonane w noc sylwestrową z 31.XII.1942/1.I.1943.

Dla Kedywu KG rozkaz nr 84 przewidywał następujące zadania:

- planowanie akcji dywersyjnych i sabotażowych w skali ogólnej oraz opracowywanie wytycznych dla Okręgów

- kontrola Kedywu w Okręgach

- kierowanie akcją Oddziałów Dyspozycyjnych Kedywu KG AK

- studia nad metodami i sposobami organizowania akcji dywersyjnych, sabotażowych i partyzanckich, opracowywanie oraz wydawanie wytycznych i instrukcji

- szkolenie dowódców zespołów i patroli dywersyjnych oraz instruktorów technicznych dla potrzeb okręgów

- badanie i opiniowanie materiałów, sprzętu i pomysłów w zakresie akcji sabotażowo-dywersyjnej

- centralna produkcja środków walki sabotażowo-dywersyjnej

- zaopatrywanie Okręgów w środki walki - w miarę posiadanych zasobów

- nadzór nad odcinkiem pracy tych organizacji społecznych, których zadaniem jest współdziałanie w walce czynnej oraz udzielanie im pomocy w zakresie wyszkolenia i zaopatrzenia materiałowego.

Ten sam rozkaz nakazywał oddanie wszystkich oddziałów sabotażowo-dywersyjnych działających w Okręgach pod bezpośrednie rozkazy komendantów Okręgów, w których również powstawać zaczęły oddziały Kedywu Okręgów [patrz: Kedyw OW]

Nie dotyczyło to jedynie Kedywu KG. Z chwilą "zmontowania Kedywu" swoją odrębność organizacyjną stracić miały ZO i "Wachlarz". Planowano włączenie do Kedywu tych grup bojowych, które działały już w ramach mniejszych oddziałów [organizacji].

Ze Związku Odwetu Kedyw KG wchłonął działające tam od listopada 1942 "Grupy Szturmowe" [GS] "Szarych Szeregów".

sztab Kedywu KG AK

KOMENDANCI

Na czele Kedywu KG AK stał Komendant, kierujący całością walki bieżącej Armii Krajowej. Szef Kedywu KG podlegał Komendantowi Głównemu AK i wchodził do ścisłego sztabu KG jako członek równorzędny z szefami Oddziałów, ponadto był on stałym uczestnikiem spotkań Kierownictwa Walki Konspiracyjnej [KWK], a następnie Kierownictwa Walki Podziemnej [KWP].

Od jesieni 1942 do lutego 1944 funkcję Komendanta Kedywu KG AK pełnił płk. dypl. August Emil Fieldorf - "Nil".

1 II 1944 nowym Komendantem Kedywu KG został ppłk. Jan Mazurkiewicz "Sęp", "Zagłoba", "Radosław" - dotychczasowy zastępca szefa, od 1939 do wiosny 1943 Komendant Główny Tajnej Organizacji Wojskowej, scalonej z Kedywem Okr. Warsz. AK.

Zastępcą szefa Kedywu KG od chwili jego powstania był dotychczasowy szef Wydziału Saperów w KG i szef Związku Odwetu, ppłk. Franciszek Niepokólczycki "Teodor", przeniesiony 4 IX 1943 z powrotem na stanowisko szefa Wydziału Saperów w KG AK.

Funkcję szefa sztabu Kedywu KG AK pełnił przez cały czas mjr. Wacław Janaszek "Bolek".

struktura

Oddział I Organizacyjny "Magistrat" - "Gromada"

Szefem był kpt. "Młotek", "Horodyński" Wacław Chojna. Oddział dzielił się na 3 działy:

- organizacyjno-personalny - kpt. "Młotek", "Horodyński" Wacław Chojna

- legalizacyjny - por. "Korybut", "Klara" Stanisław Wierzyński

- skrytek - st. ogn. "Skała", "Honorcia" Henryk Rajewski

Oddział II Informacyjny "Jeż" - "Beczka" - "Kameleon"

Kierował nim kpt. sł. st. sap. Tadeusz Grzmielewski "Igor".

Od 24 VIII 1943 szefem działu został por. "Jeż" Stefan Wysocki. W dokumentach Kedywu K-dy Gł. Oddział II występował też jako Brygada Informacyjno-Wywiadowcza "Jeż". Członkiem Brygady przez pewien czas był m.in. rtm. Witold Pilecki.

Oddział III Operacyjny "Cyrkiel" - "Wilk"

Na czele oddziału stał mjr. Karol Jabłoński "Zygmunt", a po jego odejściu w styczniu 1944 do Wydziału Saperów Oddz. III KG AK - oficer NN. 

W oddziale III planowano walkę bieżącą.

Oddział IV Wyszkoleniowy "Bąk" - "Zenon"

Do 1 IX 1943 na jego czele stał mjr. Henryk Krajewski "Wicher", "Bąk", który później, już jako ppłk "Trzaska" był szefem komórki zaopatrzeniowej Kedywu KG "Stadion", a od maja 1944 [jako "Leśny"] komendantem Okręgu Poleskiego AK i d-cą 30. Poleskiej Dywizji Piechoty AK.

- kursy dywersyjne "Szkoła" - "Zagajnik" - "Filtry"

Oddział V Łączność Wewnętrzna Kedywu KG "Łąka"

Przez cały czas prowadziła go kpt. dr med. Zofia Martenowska "Przemysława".

W referacie istniała komórka łączności terenowej "Krokodyle" - kierowniczka "Paula" Wanda Charnasson.

Komórka dzieliła się na:

- "Krokodyle A"  pracownicy na terenie Warszawy

- "Krokodyle B"  kurierzy

 

Ponad to w skład Kedywu KG wchodziły:

- referat budżetowy: "Wąż" - "Kakao" - Halina Krajewska "Halszka"

- referat prawno-administracyjny - "Albin" [NN]

- referat prokuratorski podległy WSS KG AK - ppor. Roman Groniecki "Adam".

- referat kontroli akcji, istniał do jesieni 1943.

- Biuro Studiów "Apteka" - "As" - kpt. Zbigniew Sujkowski "Wyga", "Zbyszek".

Zadaniem Biura było opracowywanie dla potrzeb Kedywu KG i oddziałów partyzanckich różnego typu środków walki sabotażowo-dywersyjnej.

- dział produkcji "Teodor" - "Remiza" - ppłk "Teodor" Franciszek Niepokólczycki do odejścia z Kedywu 4 IX 1943, po nim komórką "Remiza" kierował ppor. Franciszek Hamankiewicz "Rębisz". Komórka produkowała: termity, spłonki saperskie, "Filipinki", "Perełki" [granaty produkcji konsp. mniejsze od "Filipinek"], świece dymne, owijki do butelek zapalających [poczytaj].

- Centrum Zaopatrzenia Terenu "Stadion" - CZT - "Czata" - od 1 IX 1943, czyli od początku istnienia "Stadionu" działem kierował ppłk Henryk Krajewski "Trzaska". Dział ten dbał o zaopatrywanie oddziałów partyzanckich w Okręgach AK w potrzebne do walki środki i materiały. "Stadionowi" podlegało pięć terenowych "baz zaopatrzeniowych", noszących kolejno kryptonimy: "Zagroda", "Start" i "Godzina", oznaczone numerami: I, II, III, IV i V. W końcu 1943 "Stadion" przekształcono w CZT ["Centrum Zaopatrzenia Terenu", kryptonim "Czata"], którym od kwietnia 1944 kierował cichociemny mjr. "Witold" Tadeusz Runge. W Powstaniu Warszawskim członkowie CZT walczyli w batalionie "Czata 49" w zgrupowaniu "Radosław".

- komórka sanitarna "Rola 90" - mjr. dr Cyprian Sadowski "Skiba"

ODDZIAŁY DYSPOZYCYJNE

KEDYWU KG AK  1942 - 1944

Podobnie jak wcześniej Związek Odwetu, tak i Kedyw KG AK miał od początku swego istnienia własne Oddziały Dyspozycyjne. Zorganizowane były jeszcze w końcu 1942 w oparciu o zespoły bojowe ZO Komendy Głównej, z których najsilniejszym był "Motor". W 1943 do grup Kedywu KG włączono kolejne jednostki przeznaczone do wykorzystania dywersyjnego.

Oddziały te od początku podlegały Komendantowi Kedywu KG, a pełniący funkcję dowódcy Oddziałów Dyspozycyjnych Kedywu KG mjr. Jan Wojciech Kiwerski  "Rudzki" - stał się później faktycznie szefem tylko jednego z nich - "Motoru 30".

- "Motor 30" - najstarszy i najsilniejszy Oddział Dyspozycyjny Kedywu KG AK, był od początku dużą, liczącą ok. 350 żołnierzy jednostką organizacyjną o wyraźnie sprecyzowanej strukturze. Miał własny sztab, 4 Oddziały Specjalne [OS] w Warszawie oraz kilka zespołów dywersyjno-sabotażowych w terenie [od tzw. "Reichu" aż po Brześć na dawnych Kresach Wschodnich], a także komórki pomocnicze i "Bazę Terenową" będącą punktem oparcia dla Oddziałów Dyspozycyjnych poza Warszawą. Zadaniem głównym "Motoru" były ataki na niemiecką komunikację, przede wszystkim na transport kolejowy.

W skład "MOTORU" wchodziły następujące Oddziały Specjalne:

 

- OS "Jerzy", utworzony pod dowództwem ppor. "Jerzego" z harcerzy warszawskich "Grup Szturmowych" Szarych Szeregów. 24 VIII 1943 przeprowadzono reorganizację, w wyniku której OS "Jerzy uległ podziałowi: dwie kompanie ["Felek" i "Rudy"] weszły w skład nowopowstałego baonu "Zośka", natomiast trzecia kompania, wydzielona została do zadań specjalnych jako kompania "Agat", której wojskowe dowodzenie objął kpt. "Pług".

 

- OS "Sęk" - później OS "Poli", dowodzony do lutego 1943 przez rtm. "Sęka" [inż. Tomasza Zana], był niewielkim kadrowym oddziałem sapersko-dywersyjnym. Po odejściu rtm. "Sęka" do bazy zaopatrzeniowej oddziałów partyzanckich w Okręgu Nowogródek ["Start III"], dowódcą jego zespołu mianowano por. "Andrzeja" [Zdzisława Pacak-Kuźmirskiego].

OS "Sęk" składał się z:

11 oficerów,

6 podchorążych,

12 szeregowych,

łącznie 29 żołnierzy.

OS "Jerzy" i OS "Sęk" mając swoich dowódców podlegały wspólnie kpt. "Mietkowi", który w pierwotnym układzie "Motoru" był zastępcą mjr. "Rudzkiego" Kiwerskiego. Od 1 IV 1943 zastępcą d-cy "Motoru 30" został cichociemny kpt. Adam Borys - "Pług", "Pal", "Dyrektor", późniejszy dowódca baonu "Parasol". Po odejściu w maju 1943 por. "Andrzeja", dowodzenie nad OS "Sęk" objął por. "Pola" [Roman Kiźny, późniejszy dowódca głośnej akcji "Góral"], organizator oddziału łączności Kedywu KG. Od tego momentu oddział był nazywany zespołem [oddziałem] "Poli".

 

- OS "Poli" stan na koniec lata 1943:

d-ca por. "Pola" Roman Kiźny

z-ca ppor. "Danko" Bogdan Gawroński

adiutant pchor. "Jarko" Zbigniew Skoworotko, po nim pchor. "Jim" ["Jumbo"] Jerzy Wolszczan

drużyna d-cy – 5 osób

zespół łączności – 8 osób

sanitariat – 4 osoby

intendentura i transport: Bolesław Kruze "Pan" i Władysław Donay "Wołodia"

grupy bojowe:

grupa "Jawora" por. "Jawor" Arnold Kubański, 12 ludzi

grupa "Zająca" ppor. "Zając" Zygmunt Górka–Grabowski, 5 ludzi

grupa "Bogusława" por. "Jurek" Jerzy Kleczkowski, ok. 10 ludzi [dawna "Kosa 30"]

grupa "Wąsatego" chor. "Wąsaty" Antoni Jabłoński, ok.10 ludzi

grupa "Kruka" ["Geńca"] ppor. "Kruk" Andrzej Januszewski, kilka osób

kierowcy: Stanisław Matych "Mila" i Eugeniusz Janasik "Gienek"

klasy SP:

klasa 1: inst. ppor. "Kajtek" Klaudiusz Stysło, 5 elewów + 1 łączniczka

klasa 2: inst. ppor. "Czarny" Marek Szymański, 5 elewów

dodatkowo:

2 oficerowie bez przydziału: ppor. "Piotr" Zdzisław Zołociński i ppor. "Feluś" Stefan Żebrowski.

Na początku 1944 oddział zakończył swą działalność w Warszawie.

W marcu większość jego żołnierzy pod dowództwem ppor. "Piotra" odeszła na Wołyń do 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK, tworząc wraz z grupą "Jerzyków" oddział saperski 27. WDP AK zwany też "kompanią warszawską". Przed wybuchem Powstania Warszawskiego, urlopowana grupa oficerów ppor. "Piotra" przebyła do Warszawy. Do walk powstańczych żołnierze ci weszli w ramach nowopowstałego baonu "CZATA 49", jako kadra kompanii por. "Piotra" i kpt. "Motyla".

 

 

- OS "Andrzej", Oddział Specjalny "Andrzej", grupa dywersyjna "Andrzeja".

d-ca por. rez. sap. "Andrzej" [inż. Edwin Pawłowski].

Skład:

Pracownicy firmy "Kom-dro-bit" [Komprymowe Drogi Bitumiczne] ok. 10 ludzi w tym 2 oficerów + kilku nie zaprzysiężonych współpracowników.

Oddział brał udział w akcji kolejowej "Odwet" 14.XI.1942 oraz w dywersji technicznej [palenie samochodów], a także prowadził prace w ramach wywiadu.

W połowie marca 1943 OS "Andrzej" został rozbity w starciu z Niemcami na ul. Lwowskiej i wraz ze śmiercią swego dowódcy przestał istnieć.

 

- OS "Jana" - "Osjan".

Dowodzony przez kpt. sap. "Jana" Andrzejewskiego oddział sapersko-dywersyjny, który do utworzenia "Kedywu", pozostawał w dyspozycji Związku Odwetu KG AK, jako element składowy pułku "MOTOR 30". Później nie był już wymieniany w schemacie organizacyjnym tej jednostki i dopiero od maja 1943 pojawił się ponownie w kolejnych sprawozdaniach.

Stan na maj 1943:

d-ca kpt. sap. "Jan" Jan Kajus Andrzejewski

1. pluton d-ca ppor. rez. sap. "Sawicz" Julian Barkas

2. pluton d-ca ppor. rez. lotn. "Słoń", "Witold" Witold Matuszewski poległ w akcji "Pawiak"

4 oficerów,

13 szeregowych.

Po odejściu kpt. "Jana" do sztabu "Sztuki", od grudnia 1943 dowódcą oddziału został ppor. "Sawicz", a 1.I.1944 oddział otrzymał nazwę OS "Sawicz".

 

- OS "Sawicz" [kompania "Sawicz"]

Stan na styczeń 1944

d-ca ppor. rez. sap. "Sawicz" Julian Barkas

1. pluton d-ca ppor. rez. lotn. "Słoń", "Witold" Witold Matuszewski, poległ w akcji "Pawiak"

2. pluton d-ca ppor. rez. sap. "Traktor" Jerzy Jesiołowski, poległ w akcji "Pawiak"

3 oficerów,

5 podoficerów,

20 szeregowych,

1 łączniczka,

razem 29 osób + 6 współpracowników.

Dzieje oddziału zakończyły się w nocy z 19/20 VII 1944, kiedy to 10 osobowa grupa jego żołnierzy została zaatakowana i rozbita przez lotników niemieckich na cmentarzu powązkowskim podczas koncentracji do akcji "Pawiak". Oddział poniósł poważne straty sięgające połowy stanu, gdyż jeszcze wcześniej został zmniejszony przez przesunięcie kilku żołnierzy do zespołu ochrony szefostwa BiP–u w KG AK. O niemożliwości odbudowania oddziału przesądził fakt, iż utracił niemal całą czołówkę bojową w tym 2 oficerów "Witolda" i "Traktora" – dowódców obu plutonów. W wyniku poniesionej klęski kompania "Sawicz" nie weszła do walk w czasie Powstania Warszawskiego jako zwarta jednostka, natomiast poszczególni jej oficerowie, podoficerowie i żołnierze użyci zostali przez d-cę "Brody" do różnych funkcji i prac w zgrupowaniu "Radosław", min. sekcja "Skury" Jerzego Sawickiego została przydzielona 1.VIII.44 do oddziału ochrony Sztabu K-dy Okr. Warsz. AK por. "Kosy" - "Kolegium B".

- OS "Lena" - "Dysk", "Disk" ["Dywersja i Sabotaż Kobiet"], oddział liczący w różnych okresach swej działalności od 11 do ok. 70 kobiet, złożony z trzech grup: minerskiej, sabotażowej i łączności, dowodzony przez por. "Lenę" [Wanda Gertz]. Powstał w kwietniu 1942 jako kobiece patrole Związku Odwetu. W jego skład wchodziły 2- lub 3-osobowe patrole zorganizowane w dwie grupy: minerską dowodzoną przez Marię Jankowską "Margeryta" i grupę sabotażu, którą dowodziła Jadwiga Szymańska "Wiga", później krótko Maria Glapińska "Wit", następnie dr Jadwiga Bekowa "Jaga" lub [wg. innych źródeł] Stanisława Tomczukowa "Alina".

W początkowym okresie działalność oddziału przejawia się w następujących 5 działach:

- Szkolenie specjalistyczne:

a) minerskie

b) sabotażowe

c) sanitarne

d) szoferskie

- Krótkie szkolenie ogólnowojskowe obejmujące wszystkie członkinie "Dysku".

- Szkolenie podchorążackie, prowadzone przez mężczyzn od jesieni 1942 do stycznia 1943.

- Akcja sabotażowa.

- Akcja dywersyjna rozpoczęta 17.XI.1942 wysadzeniem torów pod Radomiem i Dęblinem.

W następnym okresie, po zakończeniu I turnusu podchorążówki, oddział "Leny" podzielono na sekcje i plutony.

Grupa minerek:

d-ca "Margeryta" Maria Jankowska

1. pluton

d-ca "Margeryta" Maria Jankowska

sekcja "Justyny" - Wanda Głuchowska "Justyna"

sekcja "Janki" - Janina Stępińska "Janka"

sekcja "Moniki" - Marta Marynowska "Monika", sekcyjna Ewa Płoska "Ewa" [później w "Agacie"]

2. pluton

d-ca "Filipina" - Hanna Billik "Filipina"

sekcja "Andy" - Irena Fedorowicz "Anda"

sekcja "Kali" [szoferek] - Anna Weynerowska "Kali"

sekcja "Krystyny" - Hanna Kwiatkowska "Krystyna"

W grupie minerek służyło 39 kobiet.

Grupa sabotażowa:

d-ca Jadwiga Szymańska "Wiga".

O tej grupie zachowało się niewiele informacji. Wiadomo, że składała się z 2 zespołów, które skupiały 11 kobiet.

Grupa łączniczek:

d-ca "Malwa" - Maria Korytowska "Malwa".

Grupa składała się z kilku sekcji, o których nie wiele wiadomo. Jej skład wg. zachowanego sprawozdania wynosił 1+10. Grupa podlegała bezpośrednio d-cy "Dysku" por. "Lenie".

W okresie Powstania Warszawskiego działała na Starym Mieście jako zespół łączności kanałowej dowództwa Grupy "Północ". Łącznie "Dysk" latem 1944 skupiał 74 kobiety.

 

- W lutym 1943 roku wcielono do Kedywu KG drugi, nie tak już silny, oddział bojowy - "OSA" [Organizacja Specjalnych Akcji Bojowych] - dowodzony przez płk. Józefa Szajewskiego "Philipsa".

"Osa" składała się ze sztabu i dwóch zespołów bojowych: warszawskiego i krakowskiego oraz komórki dywersyjnej działającej na terenie Rzeszy noszącej kryptonim "Zagralin".

Warszawski zespół "Osy" dowodzony przez ppor. "Jurka" Jerzego Kleczkowskiego liczył ok. 40-50 żołnierzy. Po przeniesieniu do Kedywu KG jednostka podlegająca dotąd Komendantowi Głównemu AK podporządkowana została płk. "Nilowi" i zmieniła kryptonim na "Kosa 30".

Głównym zadaniem "Kosy" była "dywersja osobowa": likwidacja niemieckich osobistości z kręgów policyjno-administracyjnych. Szefem wywiadu dywersyjnego był chor. "Rayski". 5 VI 1943 w kościele św. Aleksandra przy pl. Trzech Krzyży ekipa Gestapo aresztowała około pięćdziesięciu członków oddziału "KOSA 30", którzy wbrew zasadom konspiracji brali udział w ślubie swego kolegi ppor. "Marynarza" [Mieczysława Uniejewskiego]. Ocalałych z pogromu członków "KOSY" [ok. 10 żołnierzy] wcielono do OS "Poli" i w ramach tego oddziału wzięli udział w akcji "Góral".

 

- Trzecim oddziałem dyspozycyjnym Kedywu KG była "Liga" - niestety o tym oddziale nie zachowały się ścisłe informacje. Wiadomo, że od lata 1943 "Liga" podporządkowana została Biuru Studiów "Apteka" ulokowanym przy sztabie Kedywu KG.

Skład Oddziałów Dyspozycyjnych Kedywu KG AK ulegał dość istotnym zmianom dwukrotnie: latem 1943 i wiosną 1944.

 

Pierwsza reorganizacja wywołana została celnymi uderzeniami Gestapo, które rozbiły "Kosę" dn. 5.VI.1943, aresztując kilkudziesięciu jej członków, podczas ślubu por. "Marynarza" w kościele św. Aleksandra. Druga reorganizacja - wiosną 1944 - związana była z planami użycia oddziałów Kedywu w czasie planowanej akcji "Burza", czyli powstańczego wystąpienia AK skierowanego przeciwko wycofującym się, rozbitym jednostkom niemieckim.

Zdziesiątkowana "Kosa" wcielona została do jednego z zespołów bojowych "Motoru", a na jej miejsce powołano nowy zespół przeznaczony do wykonywania uderzeń w kierownictwo warszawskiego aparatu policyjnego i administracyjnego okupanta. Nowy zespół o kryptonimie "Agat" [od "Anty-Gestapo"] wyłoniony został z harcerskich Grup Szturmowych, które jako Oddział Specjalny "Jerzy" [w "Szarych Szeregach": "Ul Wisła"] wchodził od jesieni 1942 w skład "Motoru 30" będąc jego najsilniejszą jednostką. 1 VIII 1943 dowodzony przez kpt. Adama Borysa ["Pług", "Pal", "Dyrektor"] oddział, powołany został do życia jako kompania dywersyjna "Agat" złożona z 3 plutonów i licząca ok. 175 żołnierzy.

 

Drugi OS utworzony latem 1943 roku miał znacznie dłuższą tradycję bojową.

Była to dawna grupa "Walery" Związku Odwetu dowodzona przez por. cz. woj. "Walerego" Seweryna Skowrońskiego i podporządkowana początkowo Komendzie Związku Odwetu Obszaru Warszawskiego, a następnie Kedywowi Obszaru Warszawskiego. Od maja 1943 grupa utraciła kontakt ze swym dowództwem i poprzez kontakty prywatne nawiązała łączność ze sztabem Kedywu KG AK. Podobnie jak "Agat", 1 VIII 1943 nowa jednostka - już jako "Anatol" [nowy ps. Skowrońskiego] weszła w skład Oddziałów Dyspozycyjnych Kedywu KG AK.

Zarówno "Agat" jak i "Anatol" były podporządkowane bezpośrednio Komendantowi Kedywu KG. W tym samym czasie "Liga" przeniesiona została do "Apteki", czyli Biura Studiów Kedywu KG, co stanowiło zakończenie pierwszej jego reorganizacji.

 

Tak więc latem 1943, Kedyw KG ponownie dysponował trzema oddziałami dyspozycyjnymi, nastawionymi na konkretne cele:

- "Motor 30": ataki na transport, wysadzanie pociągów, sabotaż na kolei,

- "Agat": likwidacja najważniejszych osób hitlerowskiego aparatu policyjnego i administracji,

- "Anatol": likwidacja zdrajców i kolaborantów polskiego pochodzenia.

 

1 września 1943 zmieniony został numer kierunkowy oznaczający Kedyw KG. Określającą go dotąd liczbę "30" używaną w rozkazach i poczcie wewnętrznej, zastąpiono numerem "90". Jednocześnie kryptonim "Motor 30" wymieniono na "Sztuka 90" [Szturmowa Kadra]. 

Zmiany nastąpiły również w najsilniejszym oddziale "Sztuki": OS "Jerzy" z "Grup Szturmowych", z którego odeszła samodzielna odtąd 3. kompania "Agat".

Od 1 września 1943 OS "Jerzy" staje się baonem "Zośka". W grudniu oddział "Anatol" zmienił kryptonim na "Lilpop".

Następna zmiana numeru kierunkowego, spowodowana wpadką poczty dla Kedywu KG, nastąpiła w styczniu 1944. Dawna "Sztuka 90" otrzymała teraz strukturę pułku dywersyjnego i nowy kryptonim: "Deska 81" [Dywersja i Sabotaż Kolejowy]. Równocześnie kompania "Agat" otrzymała nowy kryptonim "Pegaz 81" [skrót od Przeciw-Gestapo]. Wiosną 1944 wszystkie Oddziały Dyspozycyjne Kedywu KG AK rozrastają się liczebnie, osiągając stany kompanii i batalionów. Wiązało się to z przygotowaniami do jawnego wystąpienia w przygotowywanej akcji "Burza".

W maju 1944 po raz kolejny zmianie uległ numer kierunkowy Kedywu KG - odtąd będzie to "53". Kompania "Pegaz", której stan osobowy osiągnął już ok. 440 ludzi, otrzymuje status batalionu i nowy kryptonim, pod którym na trwałe wejdzie do historii: "Parasol 53".

"Deska 81" zostaje przemianowana na Brygadę Dywersyjną "Broda 53". 

W skład "Brody 53" wchodzą:

- baon "Zośka" [dwie kompanie, do których w VII/VIII dołącza 3. kompania "Giewonta"],

- kompania "Sawicz" [dawny "Osjan"],

- kompania "Lena" - "Dysk" ["Dywersja i Sabotaż Kobiet"],

- kompania "Topolnicki", stan na styczeń 1944:

d-ca por. "Topolnicki" Jan Misiurewicz

magazyny broni –  "Technik" NN

kasa oddziału – kpt. "Ryszard" NN

grupa samochodowa "Tramp"

grupa bojowa - sierż. pchor. "Konrad" Tadeusz Hamankiewicz [aresztowany 18.III.1944].

2 klasy Szkoły Podchorążych

3 oficerów,

7 podchorążych,

4 podoficerów,

50 szeregowych,

4 kobiety,

łącznie 68 osób.

Oddział powstał na bazie komórki zaopatrzeniowej "Motoru 30" dowodzonej przez kpr. pchor. "Szarego" Tadeusza Deryngowskiego. W jego skład weszła grupa "Szarego" wraz z podległym jej niewielkim oddziałem bojowo-osłonowym kwatermistrzostwa "DESKI 81", dowodzonym przez "Konrada" Tadeusza Hamankiewicza. Grupa sierż. pchor. "Konrada" przeznaczona była do osłony prac i transportów kompanii.

8.II.1944 przeprowadziła głośną akcję porwania niemieckiego samochodu pancernego z "Warsztatu Naprawczego Kozikowskiego" na Walicowie.

Kompania w czasie konspiracji nie poniosła praktycznie większych strat i w pełnym stanie weszła w skład "Brody 53" podczas Powstania Warszawskiego.

 

- kompania motorowa "Żuk", stan na styczeń 1944:

d-ca ppor. art. "Żuk" Stanisław Mazierski

Przebieg służby por. "Żuka"

- notatka dla szefa sztabu Kedywu KG AK mjr. "Bolka".

park samochodowy i warsztaty "Deski" ["Brody"]

grupa szoferów, mechaników, instruktorów

2 oficerów etatowych,

11 podoficerów,

6 szeregowych,

1 łączniczka,

razem 20 osób.

Jako kompania weszła w skład "Brody 53" podczas Powstania Warszawskiego spełniając funkcje kwatermistrzowsko-pomocnicze [transport, zaopatrzenie].

- zespół sanitarny "Rola".

W sumie "BRODA 53" stanowi kadrowy pułk dywersyjny o 6-, później 7 kompaniach skupiających około 800 żołnierzy.

 

Również wiosną 1944 oddział "Lilpop" zasilony zespołami Powstańczych Oddziałów Specjalnych "JERZYKI" oraz plutonem "Niedźwiedzie" z Konfederacji Narodu, przekształcono w batalion "Miotła", którego nowym dowódcą został kpt. Franciszek Mazurkiewicz "Niebora" [młodszy brat "Radosława"]. Stan "Miotły" latem 1944 wynosił ok. 250 żołnierzy.

Łącznie, tuż przed wybuchem Powstania Warszawskiego służby i Oddziały Dyspozycyjne Kedywu KG AK liczyły około 1500 żołnierzy, w tym wielu ostrzelanych i sprawdzonych w akcjach bojowych, wykonywanych nie tylko w okupowanej Warszawie, lecz także na terenie pozostałych dystryktów Generalnej Guberni. W ostatnich dniach lipca 1944, z jednostek terenowych i urlopowanych żołnierzy 27. Wołyńskiej DP AK przebywających w stolicy, utworzono baon "CZATA 49", podporządkowany dowódcy Kedywu KG AK. Natomiast z jednostek kontrwywiadu [Oddz. II KG AK] powołano do życia baon "Pięść".

OdB zgrupowania "Radosław" w Powstaniu Warszawskim

Wszystkie oddziały Kedywu KG AK, jako zgrupowanie "Radosław", 1 VIII 1944 na Woli przystąpiły do walki o wyzwolenie Warszawy, w ramach operacji Burza. Przebieg działań tego zgrupowania opisuję na stronach: "Radosław" i 63 dni. Znajdziesz tam składy i opisy działań poszczególnych batalionów, meldunki, zdjęcia i mapy z całego szlaku bojowego zgrupowania.

Zapraszam.