27. Wołyńska Dywizja Piechoty Armii Krajowej

Wołyńska Dywizja Piechoty Armii Krajowej, 27. Wołyńska Dywizja Piechoty Armii Krajowej, 27. WDP AK.

Największy partyzancki związek taktyczny na ziemiach polskich.

Sformowana z istniejących wcześniej oddziałów partyzanckich i zmobilizowanych żołnierzy konspiracji Inspektoratów AK: Kowel, Łuck i Równe. Organizowana od stycznia do marca 1944 z zadaniem przeprowadzenia akcji "Burza" na Wołyniu. Po zakończeniu mobilizacji 27. WDP liczyła 7300 oficerów i żołnierzy.

Dywizją dowodzili kolejno:

płk. K. Bąbiński "Luboń",

ppłk. J. Kiwerski "Oliwa",

mjr. T. Sztumberk-Rychter "Żegota", szef sztabu,

płk. J. Kotowicz "Twardy".

kpt. Tadeusz Klimowski "Klon", "Ostoja", cichociemny, szef sztabu od maja 1944.
Dywizja wspomagała lokalną samoobronę ludności polskiej w walce z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii [UPA], walczyła z niemieckimi siłami przeciwpartyzanckimi i regularnymi oddziałami niemieckich wojsk frontowych.

Mjr. "Oliwa" [w środku] z oficerami 27. wołyńskiej DP.

W 1944 dywizja stoczyła kilka większych bojów: pod Włodzimierzem Wołyńskim [23 lutego], w Hołobach [9 marca] i Zasmykach [17 marca]. W walkach doszło do współdziałania ze sztabami związków operacyjnych Armii Czerwonej. Od wiosny 1944 dywizja przystąpiła do realizacji akcji "Burza".

Dowódca ppłk. "Oliwa" nie skorzystał z propozycji przeorganizowania dywizji w jednostkę wojska regularnego i podporządkowania jej Armii Czerwonej. Okrążona przez Niemców w rejonie Kowla toczyła 2-21 IV 1944 ciężkie boje. Nie otrzymawszy obiecanej pomocy sowieckiej, przebijała się w kierunku Włodawy, ponosząc ogromne straty [10 do 50% stanów osobowych poszczególnych oddziałów].

Stoją od lewej w pierwszym szeregu: por. "Buras" - Lucjan Słowicki d-ca kompanii w batalionie "Siwego", ppor. "Korsak" - Andrzej Buchman oficer informacyiny i płatnik dywizji, kpt. "Żegota" - szef szef sztabu dywizji, ks. "Rafal" - Antoni Dąbrowski kapelan zgrupowania "Gromada", mjr. dypl. "Oliwa" - Jan Wojciech Kiwerski d-ca dywizji, por. "Trzask" – Zbigniew Twardy cichociemny, d-ca 3 bat. 50 pp., por. "Zagłoba" - Mikołaj Bałysz d-ca komp. w batalionie "Trzaska", chor. "Liść" - Józef Cienkusz adiutant por. "Trzaska". Zdjęcie zrobione w Świnarzynie, w marcu 1944

Ponownie okrążona pod koniec maja 1944, częścią sił dywizja przedarła się przez Prypeć, wychodząc na tyły frontu sowieckiego, gdzie dowódca zgrupowania został aresztowany, a żołnierze po rozbrojeniu wcieleni do armii Berlinga. Pozostała część dywizji wycofała się na zachód.

7 czerwca przekroczyła Bug i przeszła do Lasów Parczewskich na Lubelszczyźnie, gdzie 21 lipca wyzwoliła Kock, Lubartów i Firleje.
Po wkroczeniu Armii Czerwonej dywizja została zmuszona do złożenia broni.

Oficerów 27. WDP AK w większości zesłano do łagrów w ZSRR lub uwięziono. Część żołnierzy wstąpiła do oddziałów gen. Berlinga, pozostali podzielili los swoich dowódców.