Akcja "Główki"

Pod koniec listopada 1943 dowódca AK gen. "Bór" podjął decyzje wykonania serii zamachów na szczególnie szkodliwych kierowników niektórych sektorów aparatu okupacyjnego w GG, w tym także w Warszawie. Na koniec listopada przypadał szczyt niemieckiego terroru realizowanego przez policję kierowaną przez SS-Brigadeführera Franza Kutscherę. Jego pojawienie się w Warszawie [wrzesień] zaostrzyło zdecydowanie kurs polityki wobec Polaków. Dowódca SS i Policji był zwolennikiem rządów "silnej ręki", co już po sześciu dniach objawiło się pierwszą publiczną egzekucją. W dowództwie AK obawiano się, że terror może złamać społeczeństwo stolicy. Akcja podjęta przez oddziały dyspozycyjne Kedywu KG i Kedywu OW miała jako jeden z celów uderzenie w ludzi decydujących o zakresie represji i ich formach. Nowe działanie miało wzmacniać efekt dotychczasowych uderzeń kierowanych przeciw niższym ogniwom Sipo i Orpo. Prowadzone od września przez kompanię "Agat" likwidacje funkcjonariuszy więzień okazały się nader skuteczne, co zachęcało do przeniesienia terroru indywidualnego na urzędników policji średniego i wyższego szczebla...

Jakiegoś przeciwdziałania domagało się społeczeństwo polskie, a likwidacja organizatorów i kierowników eksterminacji wydawała się działaniem najbardziej skutecznym, a przy tym spektakularnym, doskonale nadającym się do wykorzystania propagandowego.

Nowej serii zamachów nadano charakterystyczną nazwę: akcja "Główki".

Zachował się datowany na 20 II 1944 dokument [pochodzi więc z okresu, gdy akcja "Główki" już od dawna była realizowana] noszący tytuł: "Uderzenia zasadnicze", jego charakter określa doczepiona doń karteczka z notatką "Wnioski wywiadu na wyroki". Dokument ten ma formę listy, na której znajdują się kolejno: funkcjonariusze administracji niemieckiej, funkcjonariusze policji, wywiadu wojskowego, przemysłu, sadownictwa, propagandy i NSDAP, z dodaniem pełnej funkcji oraz powodem, dla którego wnosi się o ich likwidację. Sporządzenie listy w trzy tygodnie po likwidacji Kutschery świadczy o decyzji kontynuowania akcji "Główki", a potwierdza to fakt rozpoczęcia właśnie w tym czasie przygotowań do likwidacji dowódcy SS i policji w Generalnej Guberni SS-Obergruppenführera Wilhelma Koppego.

Oto wykaz akcji "Główki" z I półrocza 1944:

I. Planowane uderzenia zasadnicze

A. Administracja niemiecka
1. FischerGubernator dystryktu warszawskiego. SA-Gruppenführer.Odpowiedzialny za całokształt działalności na terenie dystryktu.
2. LeistStarosta miejski warszawski. SA-Oberführer.Odpowiedzialny za administrację okupanta na terenie Warszawy.
3. DürrfeldDyrektor Tramwajów Miejskich.Nieludzkie traktowanie pracowników polskich.
4. BollenbachKomendant Werkschutzu.Szczególnie ostry stosunek do polskich pracowników.
B. Policja niemiecka
5. BöttcherDowódca SS i policji w dystrykcie warszawskim i prezydent policji na Warszawę. Oberst der Polizei.Następca Kutschery. Odpowiedzialny za utrzymanie kursu swego poprzednika.
6. KilianStały zastępca prezydenta policji. Regierungsrat.Współodpowiedzialny za wszystkie zarządzenia prezydenta policji.
7. HeldtKierownik referatu I Ordnungspolizeiliche Angelegenheiten - przy dowódcy SS i policji. Polizeiinspektor.Podlegają mu sprawy porządkowe - obławy uliczne, legitymowanie, rewizje.
8. FaasenKierownik referatu II Ordnungspolizeiliche Angelegenheiten - przy dowódcy SS i policji. Polizeiinspektor.Podlegają mu sprawy bezpieczeństwa - akcje przeciw polskim organizacjom podziemnym.
9. GrabeKierownik referatu III Passwesen und Ausländerpolizei przy dowódcy SS i policji.Podlegają mu sprawy kontroli paszportowej i cudzoziemców, nadzór nad zachowaniem się obcokrajowców.
10. VadersKierownik działu administracyjnego przy dowódcy SS i policji. Untersturmführer.Ma w swoich rękach administrację całego urzędu dowódcy SS i policji.
11. HaringDowódca policji porządkowej w dystrykcie warszawskim. Oberst der Polizei.Wykonywanie akcji ulicznych, skierowanych przeciwko ludności polskiej. Odznacza się nienawiścią wobec Polaków.
12. GödeDowódca żandarmerii w dystrykcie warszawskim, Oberstleutnant der Gendarmerie.Bezpośredni czynnik wykonawczy terrorystycznych zarządzeń niemieckich wobec ludności polskiej.
13. LiebscherDowódca żandarmerii w powiecie warszawskim.Prześladowca ludności polskiej.
14. SzurkoKomendant posterunku policji granatowej w Radości. Major policji.Prawa ręka Liebschera. Renegat i zdrajca.
15. HahnDowódca policji bezpieczeństwa i SD w dystrykcie warszawskim. SS-Standartenführer.Walka z polskimi organizacjami podziemnymi. Ponosi pełną odpowiedzialność za wszystkie zbrodnie wobec ludności polskiej popełnione przez Gestapo.
16. NüsperlingKierownik egzekutywy Kripo.Wykonywanie wyroków.
17. KahI zastępca Hahna. Kriminalrat.Zwolennik ostrego kursu wobec Polaków.
18. ScherbelGłówny lekarz SD.Działa na niekorzyść polskiego szpitalnictwa, zabierając szpitale na użytek Niemców.
19. WernerII zastępca Hahna. Kriminalrat.Nienawistny i okrutny w stosunku do aresztowanych.
20. TriemelUrzędnik policji bezpieczeństwa. Kriminalangestellter.Szczególnie gorliwy gestapowiec.
21. KleemannKierownik handlowy Izby Zdrowia dystryktu warszawskiego.Jest w bardzo bliskim kontakcie z gestapo.

II. Uderzenia specjalne

A. Abwehrstelle

22. BolikWyższy funkcjonariusz Abwehrstelle.Ruchliwy agent kontrwywiadu niemieckiego.
23. ThalerWyższy funkcjonariusz Abwehrstelle. Major.Rozpracowuje szczególnie teren Warszawy.
24. PawlinaAgent Abwehrstelle.Spowodował ostatnio kilka poważnych wsyp.
B. Przemysł niemiecki
25. RodingKierownik Amt für Preisüberwachung.Nadzór cen. Działalność wyniszczająca w sposób rabunkowy organizm gospodarczy Polski
26. GollertKierownik Amt für Finanzordnung.Planowanie zabudowań. Przeprowadzanie projektów budowlanych ze szkodą i bez względu na straty ludności polskiej
27. BallreichKierownik wydziału przemysłu w dystrykcie.

Działalność szczególnie destruktywna, przejawiająca się w bezwzględnym podporządkowaniu przemysłu polskiego wojennym celom niemieckim.

C. Sądownictwo niemieckie
28. von HinüberKierownik Wydziału Sprawiedliwości w Dystrykcie.Zniszczenie aparatu sądowego, prokuratury i adwokatury.
29. KühneKierownik Deutsches Obergericht. Amtsgericht direktor.Stronne i nienawistne ustosunkowanie się w wymiarze sprawiedliwości do Polaków.
30. MenzelKierownik das Deutsche Gericht. Landgerichtsrat.Stosunek do Polaków jak poprzedniego.
31. WolleKierownik Deutsche Staatsanwalschaft. Oberstaatsanwalt.Drakońskie formułowanie oskarżeń i żądanie najwyższego wymiaru kary.
32. LeitsmannKierownik Sondergericht. Landgerichtsdirektor.Szczególnie wrogi i drapieżny w ferowaniu wyroków śmierci, zwłaszcza w sprawach politycznych.
D. Propaganda niemiecka
33. MouseesKierownik Wydziału Propaganda w Dystrykcie.Odpowiedzialny za organizację i kierunek propagandy okupanta na terenie Dystryktu. Wybitnie gorliwy w utwierdzaniu niemczyzny.
34. LünhörsterKierownik referatu Aktive Propagande und Truppenbetrennung w Wydziale Propaganda.Uzasadnienie jak powyżej.
35. GrundsmannKierownik referatu Schiffttum und Bildende Kunst w wydziale Propaganda.Zniszczenie polskiego rynku wydawniczego i księgarskiego.
36. ManzelKierownik referatu Musik und Theater w Wydziale Propaganda.Aranżowanie i popieranie widowisk kabaretowych, demoralizujących społeczeństwo polskie. Zespoły aktorskie rekrutują się przy tym w dużej mierze z elementów konfidenckich.
37. NiestädtKierownik referatu Rundfunk und Film w Wydziale PropagandaDemoralizowanie społeczeństwa polskiego przy obu tych skutecznych środkach propagandowych.
38. ZimmermannKierownik referatu Presse w Wydziale PropagandaOdpowiedzialny za fałsz, zakłamanie i wyrafinowaną obłudę destruktywnego oddziaływania na społeczeństwo polskie, zwłaszcza przez "Nowy Kurier Warszawski".
39. GrundhinkeKierownik Wydziału Nauka i Szkolnictwo w dystrykcie. Oberregierungs- und Schulrat.Zniszczenie szkolnictwa, szeroka rozbudowa szkolnictwa niemieckiego i tępienie polskiego szkolnictwa tajnego
E. Partia narodowo-socjalistyczna
40. PetersenInspektor Hitlerjugend na terenie dystryktu warszawskiego. Oberbannführer.Pracuje gorliwie nad formowaniem kadr z młodzieży niemieckiej, a zwłaszcza Vd, przepajając ją nienawiścią i drapieżnością do wszystkiego, co polskie.

Po powyższej liście autor umieścił istotne uzasadnienie:

"Uzasadnienie celowości i niezbędności powyższego jest następujące: Reakcja polska winna uderzać w szczególnie szkodliwe i zbrodnicze jednostki niemieckie, jak i w szczególnie szkodliwe i zbrodnicze w swym nastawieniu i działalności instytucje niemieckie".

Decyzja Dowódcy AK podjęta pod koniec 1943 miała charakter trwały; akcję kontynuowano przez całą wiosnę 1944. Akcja "Główki" była więc akcją ciągłą i logiczną konsekwencją założeń przyjętych przez gen. "Grota", który 22 I 1943 w rozkazie powołującym do życia Kedyw polecił:

"W chwili obecnej skierować uderzenia przede wszystkim przeciw jednostkom kierowniczym i specjalnie szkodliwym". Podobnie rozkaz gen. "Bora" skierowany do komendanta Okręgu Warszawskiego płk. "Konara" 21 X 1943 nakazywał:

"Likwidować tylko specjalnie szkodliwych funkcjonariuszy Gestapo imiennie przez KG i Kdta »Wydry« wyznaczonych. Nie likwidować byle jakich funkcjonariuszy Gestapo". ["Wydra" to  ówczesny kryptonim Okręgu Warszawskiego AK].

Oddział do zadań specjalnych Agat Pegaz Parasol

Nie jedynym, ale jednym z czołowych wykonawców akcji "Główki" był "Agat".

Pozostałe jednostki dyspozycyjne Kedywu KG AK wykonywały w tym samym czasie inne zadania: baon "Zośka" atakował linie komunikacyjne, a grupa "Anatola" [późniejszy baon "Miotła"] koncentrowała się na "akcjach wyrokowych": likwidowaniu zdrajców i konfidentów - Polaków.

Była więc akcja "Główki" tylko jedną z kilku realizowanych "akcji zastrzeżonych" realizowanych w Warszawie przez różne oddziały AK.

Rozpoczynając swoje nowe zadania "Agat" jeszcze w grudniu 1943 zaatakował wyższych funkcjonariuszy niemieckiego pionu cywilnego [akcje: "Hergl", "Braun", "Myrcha"] urzędników dystryktu warszawskiego, a jednocześnie rozpoczął przygotowania do następnych "operacji specjalnych", teraz już obejmujących wyłącznie ludzi z policji niemieckiej.