Józef Czuma "SKRYTY"

1915 - 1944

Pseudonimy: Skryty, Krótki, Piter, Ony.

Oficer piechoty WP: porucznik.

Urodzony 6 lutego 1915 w Niepołomicach powiat bocheński, syn Józefa i Marii.

Po otrzymaniu świadectwa dojrzałości w gimnazjum bocheńskim [1934] uczył się od 20 września 1935 roku w Szkole Podchorążych Piechoty w miejscowości Ostrów Komorowo.

Ukończywszy szkołę został promowany do stopnia podporucznika, ze starszeństwem z dn. 1 października 1938 roku i przydzielony do 11. pp [23. DP - Górnośląska].

Pełnił służbę na Śląsku, w Tarnowskich Górach. Był dowódcą plutonu.

Od 1 września 1939 pełnił funkcję oficera transportowego nadwyżki żołnierzy powstałej po mobilizacji 11. pułku piechoty i przybył do Lwowa. Tam wcielono go do 19. pułku piechoty.

Od 12 do 23 września brał udział w walkach pod Lwowem. Odznaczony został Krzyżem Walecznych.

Dostał się do niemieckiej niewoli i przez kilka dni więziony był w Janowie Lwowskim, skąd zbiegł  27 września 1939. Przekroczył granicę węgierską 4 grudnia 1939 i do 28 lutego 1940 przebywał w obozie dla internowanych.

Uciekł stamtąd z zamiarem dotarcia do wojska polskiego we Francji, do której przybył 9 marca 1940. 

Od kwietnia tego roku był dowódcą plutonu w samodzielnym batalionie strzelców w Coetquidan.

W maju został dowódcą plutonu w III batalionie [dowódca mjr Stefan Starnawski] 10. Brygady Kawalerii Pancernej.

21 VI 1940 przedostał się do Wielkiej Brytanii.

W lipcu 1940 przydzielony został do batalionu w 14. pułku ułanów jazłowieckich [pancerny] 16. Samodzielnej Brygady Pancernej I Korpusu Polskiego. Był tam do 7 VIII 1942 na stanowisku dowódcy plutonu.

Zgłosił się do służby w kraju, przeszedł szkolenie konspiracyjne cichociemnych ze specjalnością dywersji.

Cichociemni - spadochroniarze AK

16 VIII - 15 IX 1942 odbył kurs wstępny w Garamour.

17 IX - 1 X 1942 - kurs w Wilslow.

4 - 26 X 1942 - kurs w Baulieu koło Southampton. Otrzymał tu nominację na stopień porucznika, ze starszeństwem z 1 stycznia 1942.

27 X - 5 XII 1942 - kurs dywersyjny w Audley End koło Cambrigde.

29 XI 1942 Józef Czuma został zaprzysiężony na rotę Armii Krajowej w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza. Odtąd był już żołnierzem Armii Krajowej. Przyjął pseudonim "Skryty".

6 - 22 XII 1942 odbył kurs odprawowy w Audley End  koło Cambrigde.

22 XII 1942 - 2 I 1943 przebywał w stacji wyczekiwania na lot do kraju.

3 - 31 I 1943 odbył ponadplanowy kurs motorowy w Manning Tree.

1 - 20 II 1943 ponowny pobyt w stacji wyczekiwania.

16 II 1943 odprawa przed startem. Lot w ostatniej chwili został odwołany.

17 II 1943 otrzymał wezwanie do startu po raz drugi. Tym razem polecieli...

W  nocy z 17 na 18 lutego 1943 odbył skok [operacja lotnicza "Floor", ekipa 21] na placówkę odbiorczą "Puchacz", położoną 9 km na południowy wschód od Mord koło Siedlec. 

W trakcie lądowania Czuma ciężko się potłukł i później musiał przejść operację żołądka.

Po okupacyjnej "aklimatyzacji" w Warszawie dostał przydział do Kedywu Okręgu AK Śląsk.

Ze względu na chorobę i długą rehabilitację przydział ten nie został zrealizowany.

Skierowany do Okręgu Warszawskiego AK, gdzie od września 1943 objął dowództwo oddziału dywersyjnego swojego imienia [oddział "Skrytego"], działającego na "linii otwockiej" [obszar położony na prawym brzegu Wisły, poniżej  Warszawy].

Oddział "Skrytego" składał się z 4 grup bojowych, które były zlokalizowane w rejonie Świdry-Wiązowna, Radość, Rembertów i Falenica.

Jego oddział przeprowadził kilkadziesiąt akcji zbrojnych różnego rodzaju, m.in. uderzenia na transporty niemieckie, likwidacje groźnych konfidentów, wypady na urzędy gminne w celu niszczenia akt. Często współdziałał z oddziałem dyspozycyjnym Kedywu Okr. Warsz. AK "Kosy" [Kolegium "B"] por. cc Ludwika Witkowskiego ps. "Kosa".

Oto niektóre z akcji bojowych "Skrytego":

W nocy z 27 na 28  IX 1943 oddział dowodzony przez "Skrytego" opanował stację Stara Wieś na trasie Warszawa – Dęblin. Do ataku na pociąg niemiecki tym razem nie doszło.

W nocy, z 6 na 7 X 1943, oddział "Skrytego" zdobył blokownię przystanku kolejowego Pogorzel Warszawska [na trasie Warszawa – Lublin] i z powodzeniem ostrzelał pociąg niemiecki. Kilka wagonów z amunicją wybuchło i spłonęło.

4 XII 1943 "Skryty" wysadził i ostrzelał pospieszny pociąg urlopowy relacji Berlin - Brześć na trasie Warszawa - Mińsk Mazowiecki, k/stacji kolejowej Skruda. Wysłany na miejsce akcji niemiecki pociąg ratowniczy najechał na minę pułapkę i również uległ wykolejeniu.

W nocy z 11 na 12 XII 1943, koło stacji Celestynów, oddział "Skrytego" wykoleił pociąg pospieszny relacji Berlin - Kowel. Skład pociągu został kilkakrotnie ostrzelany. Straty wroga wyniosły około 120 zabitych i rannych.

5 I 1944 patrol pchor. "Sana" [Apolinary Akajewicz] z oddziału "Skrytego" zastrzelił w Józefowie na podstawie wyroku WSS sołtysa wsi za współpracę z policją niemiecką.

W kwietniu 1944, wraz z grupą "Kosy", przeprowadził zasadzkę na samochody pelengacyjne w rejonie Radiówka koło Wiązowny.

14 - 16 maja 1944 patrole z oddziału, którym dowodził Józef Czuma, zlikwidowały agentów w  Międzylesiu i okolicach.

1 maja 1944, w związku z przygotowaniami do akcji "Burza", oddział "Skrytego" został bezpośrednio podporządkowany komendantowi Obwodu VII "Obroża", ale pod względem operacyjnym nadal podlegał Kedywowi Okr. Warsz.

12 lipca 1944 por. "Skryty" został aresztowany przez Gestapo, w pobliżu Dworca Głównego w Warszawie. Niemcy wiedzieli, że schwytali oficera AK, bili go i torturowali. Nie zdradził nikogo...

Po kilku dniach "Skryty" został zamordowany w Alei Szucha, być może w trakcie przesłuchania, lub rozstrzelany na Pawiaku.

 

Odznaczony:

 
Virtuti Militari V klasy - pośmiertnie

 

 

powrót