Zofia Franio "DOKTOR"

1899 - 1978

Pseudonimy: Doktor, Pani Doktor, Doktór.

Oficer rezerwy WP: porucznik [1920?], major [23.IX.1944]

Urodzona 16 stycznia 1899 w Pskowie, córka Michała, lekarza, i Anieli Władysławy Iwanow.

Uczyła się w gimnazjum żeńskim w rodzinnym mieście, a po otrzymaniu świadectwa dojrzałości ze Złotym Medalem [maj 1916] studiowała w Żeńskim Instytucie Medycznym w Piotrogrodzie i na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Dońskiego w Rostowie.

Od października 1918 kontynuowała studia na Wydziale Lekarskim UW, uzyskując w lipcu 1927 dyplom doktora wszechnauk lekarskich.

W latach 1919-1920 służyła ochotniczo w WP. Od 1928 praktykowała jako lekarz chorób wewnętrznych w Warszawie, pracowała w Poradni dla Ubogich i w Szpitalu Zakaźnym przy ul. Wolskiej oraz w Poradni Sportowo-Lekarskiej, była lekarzem szkolnym i członkiem Rady Nauki WF. Jednocześnie po odbyciu kursu PWK [Przysposobienie Wojskowe Kobiet] prowadziła od 1924 jako instruktorka obozy i kursy, szkoliła drużyny ratownicze na wypadek wybuchu wojny.

W 1936 mianowana instruktorką PWK.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 przewodnicząca komisji poborowej ochotniczego batalionu pomocniczej służby wojskowej we Lwowie, potem wróciła do Warszawy.

Podczas okupacji niemieckiej mieszkała przy ul. Fałata 6 i pracowała jako lekarz w Szpitalu Św. Ducha oraz w IV Ośrodku Zdrowia Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy.

W konspiracji od listopada 1939 w SZP-ZWZ-AK.

W jej mieszkaniu mieścił się jeden z pierwszych punktów kontaktowych gen. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza, Dowódcy Głównego SZP.

Gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz

"Torwid"

Na początku 1940 realizując koncepcję, opracowaną przez mjr. Franciszka Niepokólczyckiego i siebie jeszcze w listopadzie 1939, zorganizowała pierwszy kobiecy patrol ZWZ.

Kilka miesięcy później dowodziła już kilkoma kobiecymi patrolami sabotażowo-dywersyjnymi [minerskimi], podporządkowanymi szefowi Wydziału Saperów K-dy Gł. ZWZ Niepokólczyckiemu, a jednocześnie uczestniczącymi w akcjach Związku Odwetu jako jeden z zespołów dyspozycyjnych ZO K-dy Gł. ZWZ i biorącymi udział w pracach Biura Badań Technicznych [BBT] Wydz. Saperów K-dy Gł. ZWZ.

Ochotniczo brała udział w zaplanowaniu i wykonaniu głośnej akcji "Wieniec" w nocy z 7/8 października 1942, w której uczestniczył m.in. jeden z jej kobiecych patroli minerskich. Od listopada tego roku dowodzone przez nią Kobiece Patrole Minerskie [ok. 40 kobiet] były podporządkowane nowo utworzonemu Kedywowi Okr. Warszawa AK jako jeden z jego oddziałów dyspozycyjnych o charakterze sabotażowo-dywersyjnym [patrole te uczestniczyły w kilku akcjach dywersyjnych oraz likwidacyjnych] i jednocześnie zespół minerski, mocno zaangażowany w produkcji zapalających i burzących środków walki.

W sprawozdaniu za okres od 1.IX.1943 do 1.III.1944 dowódca Kedywu OW, Józef Rybicki "Andrzej", określił ten oddział jako "oddział dyspozycyjny z zadaniem: produkcji, zaopatrzenia i transportu dla całego Kedywu Okręgu", jednocześnie wysoko ocieniając dwie jego akcje:

"O wyjątkowo ideowej postawie tej grupy świadczy, że w końcu grudnia 1943 na skutek zagrożenia magazynów drużyny kobiece pod osobistym kierownictwem Pani Doktor przenoszą ręcznie w ciągu 3 dni 1500 kg materiałów wybuchowych, środków zapalających itp. pobierają z powiatu i zwożą do Warszawy w okresie największego zagrożenia [listopad - grudzień 1943] większą ilość różnych materiałów wybuchowych i środków zapalających".

Jednocześnie uczestniczyła w akcji pomocy Żydom, osobiście opiekując się kilkoma osobami pochodzenia żydowskiego i współpracując z Radą Pomocy Żydom "Żegota".

W Powstaniu Warszawskim jej oddział występował jako żeński oddział saperów, podległy dowódcy saperów Okr. Warszawa AK.

Po zakończeniu wojny wróciła do praktyki lekarskiej w Warszawie.

Aresztowana 14.XI.1946 [pod zarzutem pełnienia funkcji szefa łączności i kolportażu w Zarządzie Obsz. Centralnego Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" [WiN] od stycznia 1946]. Wyrokiem Rejonowego Sądu Wojskowego w Warszawie z 31.VII.1947 została skazana na 12 lat więzienia.

Wypuszczona na wolność 15.V.1956.

Pracowała w Liceum Medycznym Nr 4 aż do przejścia na emeryturę w 1976.

Jednocześnie działała w PCK.

Zmarła w Warszawie 25.XI.1978.

 

Odznaczona:
Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami

Krzyżem Walecznych

Virtuti Militari V klasy

medalem "Sprawiedliwy między Narodami Świata" 

 

 

powrót