Stefan Paweł Rowecki "GROT"

1895 - 1944

Przybrane nazwiska: Paweł Nowak, Jan Sokołowski, Józef Sokołowski,

pseudonimy: Grabica, Grot, Jan, Dulęba, Inżynier, Kalina, Stefan Radecki, Rakoń, Tur.

Dyplomowany oficer służby stałej piechoty WP: pułkownik [1932], generał brygady [3.V.40], generał dywizji [1.I.44].

Urodzony 25 grudnia 1895 w Piotrkowie Trybunalskim, jako syn Stefana Augusta i Zofii Chrzanowskiej. Od 1906 uczył się w nowo założonym gimnazjum polskim w rodzinnym mieście. Wiosną 1911 był współorganizatorem, a następnie stał na czele pierwszego tajnego zastępu skautowego w Piotrkowie. Od jesieni 1912 uczęszczał do Szkoły Mechaniczno-Technicznej H. Wawelberga i S. Rotwanda w Warszawie. Od początku 1913 działał w Polskich Drużynach Strzeleckich [PDS]. Po ukończeniu kursu podoficerskiego w Rabce [styczeń 1914] dowodził zastępem w kompanii warszawskiej PDS. Używał wówczas - podobnie jak później w Legionach Polskich - pseudonimu Stefan Radecki.

Rok 1915, na mundurze przypięta odznaka PDS.

W sierpniu 1914 wraz z innymi uczestnikami oficerskiego kursu instruktorskiego w Nowym Sączu wstąpił ochotniczo do Legionów Polskich. Był kolejno dowódcą sekcji i p.o. d-cy plutonu w V batalionie, od grudnia 1914 d-cą plutonu w 5. pp, a od 1915 adiutantem I batalionu 5. pp. Trzykrotnie ranny.

Po kryzysie przysięgowym [lipiec 1917] od 11 sierpnia przebywał w obozie dla internowanych oficerów w Beniaminowie. Od lutego 1918 służył w Polskiej Sile Zbrojnej [Polnische Wehrmacht] jako wykładowca umocnień polowych, a od sierpnia jako d-ca klasy "F" w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowii Mazowieckiej. Jego zastępcą by w tym czasie Jan Rzepecki.

Rok 1916.

W lipcu 1918 uczestniczył w rozbrajaniu oddziałów niemieckich. Od tego miesiąca w WP, gdzie nadal był d-cą klasy w Szkole Podchorążych Piechoty.

Od kwietnia do lipca 1919 walczył na froncie w szeregach 34. pp, potem w październiku ukończył pierwszy kurs Wojennej Szkoły Sztabu Generalnego [zalążka późniejszej WSWoj]. Od grudnia 1919 szef sekcji wyszkolenia Oddz. I Naczelnego Dowództwa, od czerwca 1920 szef Oddz. II kolejno: Frontu Południowo-Wschodniego, Frontu Środkowego i Grupy Uderzeniowej gen. Edwarda Śmigłego-Rydza w czasie bitwy pod Warszawą oraz Dowództwa 2. Armii. Od września szef Oddz. III Naczelnego Dowództwa, potem szef sekcji planów w Oddz. IIIa Biura Ścisłej Rady Wojennej.

Po ukończeniu kursu doszkolenia oficerów Sztabu Generalnego [listopad 1921 - październik 1922] i odbyciu kilkumiesięcznej praktyki liniowej w 41. pp był od 1923 kierownikiem Wydz. Naukowo-Wydawniczego i zastępcą szefa Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego. Przeniesiony do GISZ we wrześniu 1926, został I oficerem w sztabie Inspektora gen. Józefa Rybaka.

Rok 1926.

Rok 1930 - zdjęcie paszportowe.

Styczeń 1933. Pułkownik Stefan Rowecki - dowódca 5. pp, wita delegacje attachés wojskowych Francji i Rumunii na dworcu w Lesznie.

Od lutego 1930 dowódca 55. pp,

od listopada 1935 dowódca brygady KOP "Podole" w Czortkowie,

od lipca 1938 dowódca piechoty dywizyjnej 2. DP.

6 VI 1939 wydany został rozkaz Ministra Spraw Wojskowych gen. Tadeusza Kasprzyckiego o zmotoryzowaniu 1. Pułku Strzelców Konnych, który miał być podstawową jednostką Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej. W dniu 10 VI 1939 płk dypl. Stefan Rowecki został mianowany dowódcą WBPanc-Mot. i ten dzień należy uznać jako dzień powstania tej jednostki.

W kampanii wrześniowej 1939 dowodził Warszawską Brygadą Pancerno-Motorową, drugą w Wojsku Polskim jednostką zmotoryzowaną, znajdującą się jednak dopiero w stadium organizacji. Nie podporządkował się decyzji kapitulacji po trzydniowej bitwie pod Tomaszowem Lubelskim [18-20 IX 1939] i przybył do Warszawy z zamiarem przedostania się na Zachód, ale po rozmowie z gen. Michałem Tokarzewskim-Karaszewiczem zdecydował się na pozostanie w kraju. Był w grupie pierwszych oficerów WP tworzących w oblężonej jeszcze stolicy pierwsze struktury organizacji podziemnej.

W czasie okupacji niemieckiej używał nazwisk: Paweł Nowak, Jan Sokołowski, Józef Sokołowski. Od około 5 października 1939 Szef Sztabu i zastępca Dowódcy SZP gen. Tokarzewskiego-Karaszewicza pod pseud. "Grabica". Od stycznia 1940 komendant Obsz. Nr 1 [Warszawa] ZWZ, w praktyce pełnił funkcję Komendanta ZWZ całej okupacji niemieckiej. Stanowisko to objął formalnie w marcu 1940 i w tym samym miesiącu podporządkowano mu tereny zabużańskie [okupacja sowiecka]. Mianowany generałem brygady ze starszeństwem z 3 maja 1940. 

Rozkazem z 18 czerwca 1940 został wyznaczony pełnomocnym zastępcą Komendanta Głównego ZWZ gen. Kazimierza Sosnkowskiego na Kraj.

Generał "Grot" latem 1940.

Kiedy wkrótce potem rozwiązano KG ZWZ we Francji i powołano KG w Kraju od 30 czerwca 1940 był Komendantem Głównym ZWZ, a od 14 lutego 1942 Dowódcą AK, używającym także zamiennie tytułu: "Komendant Sił Zbrojnych w Kraju". Jesienią 1942 powołał do życia Kierownictwo Walki Konspiracyjnej [KWK], którego został szefem. Jednocześnie od 7 grudnia 1942 pełnił dodatkowo obowiązki Delegata Ministra Obrony Narodowej w Kraju.

Generał "Grot" - 1942

22.I.1943 wydał rozkaz nr 84 noszący nazwę: "Uporządkowanie odcinka walki czynnej". Rozkaz ten formalnie powoływał do życia działające już od listopada 1942 Kierownictwo Dywersji K-dy Gł. [Kedyw] oraz organizował walkę bieżącą na terenie całego okupowanego kraju.

W czasie dowodzenia konspiracją wojskową używał kolejno pseudonimów: "Kalina", "Rakoń", "Jan", "Tur", "Grot".

Plac Narutowicza z widoczną po prawej stronie ulicą Spiską. Ostatnia droga, którą przeszedł na wolności gen. "Grot".

Aresztowany przed godz. 10 dnia 30.VI.1943, w ściśle zakonspirowanym mieszkaniu nr 10 przy ul. Spiskiej 14, w wyniku zdrady por. "Hanki" Ludwika Kalksteina i "Gensa" Eugeniusza Świerczewskiego. Aresztowania dokonała specjalna ekipa KdS Warschau z Wydziału IV -warszawskiego Gestapo: "Rollkommando", dowodzona przez SS-Untersturmführera Ericha Mertena. Po upewnieniu się, że ujętym mężczyzną jest gen. Rowecki [Gestapo od 1940 dysponowało jego przedwojennym zdjęciem], pod silną eskortą przewieziono go do Komendy Sipo i SD w al. Szucha 25. Tam generała widział dowódca SS i policji dystryktu warszawskiego Jürgen Stroop.

zdrajcy:

por. Ludwik Kalkstein "Hanka"

Zdrajca. Sprawca wielu aresztowań w Oddz. II KG AK. Po wojnie rozpoznany i sądzony.

Nadzwyczaj łagodnie potraktowany przez sąd PRL...

Po wyjściu z więzienia zmienił nazwisko.

Eugeniusz Świerczewski "Gens"

W czerwcu 1944 powieszony w piwnicy sutereny przy ul. Krochmalnej 74. Likwidację przeprowadził zespół  Wydziału Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu Oddz. II KG AK dowodzony przez Stefana Rysia ps. "Józef".

Tego samego dnia [w nocy] przewieziony samolotem na berlińskie lotnisko Tempelhof, następnie do centrali IV Departamentu RSHA [Gestapo] przy Prinz-Albrechtstrasse 8. W drodze do Berlina towarzyszyli mu: komendant KdS Warschau Ludwig Hahn, szef Wydziału IV [Gestapo] w tym urzędzie Walter Stamm i Alfred Spilker - szef Sonderkommando des BdS Warschau.

W centrali Gestapo kilka razy był przesłuchiwany przez wielu wysokich funkcjonariuszy aparatu policji i służby bezpieczeństwa Rzeszy:

Tajemniczy szef Gestapo, SS-Gruppenführer Heinrich Müller

- on również przesłuchiwał gen. "Grota".

szefa IV Departamentu RSHA SS-Gruppenführera Heinricha Müllera, szefa Wydziału IV B 2b [sprawy polskie] SS-Sturmbannführera Harro Thomsena, szefa RSHA SS-Obergruppenführera Ernsta Kaltenbrunnera i Reichsführera SS Heinricha Himmlera, który następnie omówił sprawę gen. Roweckiego z Hitlerem. Z tej rozmowy 10.VII.1943 Sztab Osobisty Reichsführera SS sporządził notatkę służbową - "Aktennotiz":

"Po przeczytaniu przez Führera życiorysu generała Stefana Roweckiego poruszyłem problem, czy nie należałoby rozważyć wykorzystanie generała Roweckiego do zneutralizowania polskiego ruchu oporu, który z jednej strony stałby się antybolszewicki, gdyż z drugiej strony poczuł się opuszczony przez Anglię, przez Niemcy zaś śmiertelnie zagrożony. Führer rozważał ze swej strony ten problem, zdecydował jednak następnie, że eksperyment taki byłby zbyt niebezpieczny, gdyż Rowecki bez wątpienia oznacza się osobowością wodza i można by tu łatwo stworzyć przeciwko samemu sobie zbyt wielkiego przeciwnika. Führer wskazał przykład Piłsudskiego. Führer wypowiedział się następnie pryncypialnie w kwestii polskiej, w sposób znany mi i całkowicie zrozumiały".

"Aktennotiz" - notatka sporządzona 10.VII.1943 przez

Hauptamt Persönlicher Stab der Reichsführer SS [PerSt. RfSS] - Osobisty Sztab Reichsführera SS, dotycząca rozmowy Himmlera z Hitlerem na temat Stefana Roweckiego.

Po kilku dniach do Berlina sprowadzono z Warszawy gestapowskiego "speca od spraw polskich": SS-Hauptsturmführera Alfreda Spilkera - szefa Referatu IV AS [Sonderkommando Spilker].

Rowecki odrzucił stanowczo niemiecką ofertę udziału w planowanej wspólnej polsko-niemieckiej akcji antybolszewickiej. Osadzony 16 lipca 1943 jako "więzień honorowy" w KL Sachsenhausen. Umieszczono go w oddzielonym od reszty obozu tzw. "bloku prominenckim" [Prominentenbau - Zellenbau], w którym Niemcy trzymali szczególnie ważnych więźniów. Komendantem Zellenbau od momentu jego założenia w 1937 był SS-Hauptscharführer Kurt Eccarius. Podlegał on komendantowi obozu, którym od 1942 był SS-Standartenführer Anton Kaindl. Latem 1944 ślad po generale Stefanie Roweckim się urywa. Wiadomo, że w tym czasie do KL Sachsenhausen jeszcze kilka razy przybywali przedstawiciele RSHA z Berlina, aby nakłonić go do utworzenia wspólnego frontu antysowieckiego. Postawa generała była jednak niezachwiana. Wszystko wskazuje na to, że na początku sierpnia 1944 [już po wybuchu Powstania Warszawskiego, prawdopodobnie w ciągu pierwszych 7 dni] został zamordowany [przez SS-Hauptscharführera Kurta Eccariusa?] na telefoniczny rozkaz Reichsführera SS Heinricha Himmlera. 

W czasie pobytu w obozie awansowany został do stopnia generała dywizji z dniem 1 stycznia 1944 - o tym awansie nigdy się nie dowiedział...

O jego stracie napisano w meldunku organizacyjnym za czas od 1 marca do 31 sierpnia 1943:

"[...] osobną pozycję w całokształcie prac naszych stanowi aresztowanie dnia 30.VII. ob. Grota, autorytetu powszechnie w kraju uznanego, dowódcy znakomitego, którego strata dla sprawy powstania jest nie do powetowania".

Odznaczony:

 
Krzyżem Walecznych x 9 [m.in. w 1922 i 1 maja 1943]
Virtuti Militari V klasy [1923]
Złotym Krzyżem Zasługi [1938]
Virtuti Militari IV klasy [1 maja 1942]
Krzyżem Armii Krajowej pośmiertnie [1 VIII 1967, legitymacja nr 1]

 

"Czarne chmury nad generałem" - wybrane artykuły o zdrajcach.

 

powrót