Stanisław Jankowski "AGATON"

1911 - 2002

Oficer rez. art. WP: ppor. 1939, por. 1942, kpt. 1944.

Urodził się 29 września 1911 w Warszawie, tu ukończył gimnazjum, a następnie podjął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Po ich ukończeniu w 1938 rozpoczął pracę naukową na stanowisku asystenta.

W pierwszych dniach wojny obronnej 1939 trafił do Ośrodka Artylerii Lekkiej w Wilnie. Po kampanii wrześniowej został internowany na Litwie. Zdołał uciec z obozu i przedostać się do Francji, gdzie służył w odtwarzanych Polskich Siłach Zbrojnych.

Cichociemni - spadochroniarze AK

Od czerwca 1940, po ewakuacji oddziałów polskich przebywał w Wielkiej Brytanii.

W Szkocji przeszedł szkolenie w zakresie "doskonalenia administracji wojskowej" - była to zakamuflowana nazwa szkolenia oficerów wywiadu, którzy wyrazili chęć powrotu do okupowanej Polski. 

W nocy 3/4.III.1942, w ramach operacji lotniczej "Collar", jako "cichociemny" został zrzucony do Kraju.

W niedługim czasie objął kierownictwo Wydziału Legalizacji i Techniki w Oddziale II KG AK.
W Armii Krajowej używał pseudonimów: "Burek", "Kucharski", a od stycznia 1944 - "Agaton" i pod tym pseudonimem jest ogólnie znany. Pod jego kierownictwem Wydział Legalizacji ["WD-68"] do perfekcji opanował sztukę podrabiania wszelkiego rodzaju niemieckich [i nie tylko] dokumentów.

Godzina "W" na Woli. Od lewej: "Okoń", "Makary" i "Agaton". Koncentracja baonu "Pięść"

"Agaton" na czele patrolu przechodzi z Woli do Śródmieścia.

"Agaton" poczęstowany zupą

W czasie Powstania Warszawskiego por. "Agaton" był dowódcą plutonu w baonie "Pięść", potem w stopniu kapitana walczył w grupie "Północ", w nocy 13/14.VIII.1944 ze swoim patrolem, idąc z rozkazami płk. "Wachnowskiego", przedarł się między stanowiskami niemieckimi, ze Starówki na Żoliborz, po czym następnej nocy 14/15.VIII.1944 przeszedł do Puszczy Kampinoskiej, do stacjonujących tam oddziałów Grupy "Kampinos", a następnie wrócił na Żoliborz. Brał udział w nieudanym natarciu na Dworzec Gdański 21/22.VIII.1944.

Od 8.IX.1944 w oddziale osłonowym KG AK.

W niewoli, już jako jeniec niemieckich oflagów, adiutant gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego.

Po wyzwoleniu z niewoli wraca do Anglii i zapisuje się na roczne studium urbanistyczne Uniwersytetu w Liverpoolu, uzyskując w lipcu 1946 roku dyplom Civic Design. Wraca do kraju i 15 września 1946 roku zgłasza się do pracy w Biurze Odbudowy Stolicy, którą kontynuuje w Pracowni Urbanistycznej Warszawy przekształconej w Biuro Planowania Rozwoju Warszawy do 1977 roku. Współautor Trasy W-Z i MDM oraz kolejnych opracowań Planu Perspektywistycznego Rozwoju Warszawy i Warszawskiego Zespołu Miejskiego. Laureat konkursów architektonicznych i urbanistycznych. W latach 1960-61 zatrudniony z zespołem urbanistów polskich w Bagdadzie opracowuje plany rozwoju wielu miast Iraku, m.in. takich jak Mosul, Kerbala i Basra. W latach 1964-65 kierownik zespołu polskiego opracowującego plan odbudowy miasta Skopje w Jugosławii, zburzonego w 1963 roku przez trzęsienie ziemi. Odznaczony srebrnym medalem miasta Skopje. W latach 1971-72 zatrudniony w zespole polskim opracowującym plan odbudowy zburzonego przez trzęsienie ziemi miasta Chimbote w Peru. W latach 1975-77 jako ekspert Międzynarodowego Czerwonego Krzyża w Genewie współpracuje przy budowie domków mieszkalnych dla ofiar bombardowań w Północnym Wietnamie.
Poza Virtuti Militari i dwoma Krzyżami Walecznych – otrzymał wiele odznaczeń, m.in. Order Sztandaru Pracy II Klasy, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Armii Krajowej, Państwową Nagrodę Artystyczną (trzykrotnie!), Złotą Odznakę Odbudowy Warszawy.

W kwietniu 1995 został Honorowym Obywatelem Warszawy...

W 1980 roku ukazała się książka Stanisława Jankowskiego "Agatona" "Z fałszywym Ausweisem w prawdziwej Warszawie". O książce tej pisze autor we wstępie: "Są to wspomnienia o ludziach, których spotykałem, i o zdarzeniach, w których brałem udział czy byłem ich świadkiem. O historycznych wydarzeniach i o codziennych sprawach, tyle tylko, że w czasach, które prostym czynnościom nadawały niezwykłą wartość, a za zwykły ludzki odruch kazały płacić najwyższą cenę. Moje osobiste losy, dwukrotne z Warszawy, ułożyły się pomyślnie. Dopiero w zestawieniu z bramą Pawiaka, mogiłami w Palmirach i drutami Oświęcimia, które wyznaczają drogi mych najbliższych, ukazują losy Polaków w okupowanej Warszawie. Mój życiorys cichociemnego skoczka spadochronowego i kierownika komórki wywiadu AK jest - mimo wszystko - prosty i łatwy. Dopiero losy "Andruszy", "Dżula", "Miry" i "Czarki" uzupełniają prawdę o cichociemnych, a przeżycia "Wandy", "pani Dziuni", "Bradla" i "Marie Springer" obrazują służbę wywiadu AK. Dla ich pełnej oceny niezbędne było przedstawienie, w ogólnym choćby zarysie, całości akcji zrzutów i działalności wywiadu.
Do napisania książki zabrałem się w roku 1957. Zamierzałem - jakże naiwnie - ukończyć ją w ciągu roku. Potrzebowałem na to dwudziestu lat".

Kpt. Stanisław Jankowski "Agaton" zmarł w stolicy 5 marca 2002.

powrót