Zdzisław Jeziorański "JAN NOWAK"

1913 - 2005

Pseudonimy: "J. Zych", "Jan Zych", "Zych", "Jan Nowak".

Urodził się 15 maja 1913 w Warszawie. Przed wojną studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim.

Brał udział w kampanii wrześniowej 1939, w czasie której trafił do niewoli niemieckiej [z pociągu uciekał w grupie z Józefem Cyrankiewiczem].

Od 1941 roku związany był z Biurem Informacji i Propagandy Komendy Głównej ZWZ, uczestniczył w "akcji N" - podziemne wydawnictwa w języku niemieckim skierowane do żołnierzy Wehrmachtu i urzędników administracji okupacyjnej.

W latach 1943-1945 był kurierem i emisariuszem Naczelnego Wodza i Komendanta Głównego Armii Krajowej, odbył 5 wypraw do Sztokholmu i Londynu. Pod koniec lipca 1944 przedostał się do stolicy. Brał udział w jednej z ostatnich odpraw KG AK przed podjęciem decyzji o podjęciu walki w Warszawie. W trakcie 2-godzinnej rozmowy z gen. "Borem" ostrzegał, że ewentualne powstanie rozpoczęte w Warszawie, wg "zachodnich aliantów" postrzegane będzie jak "burza w szklance wody", a Armia Krajowa nie może liczyć na ich pomoc...

Walczył w Powstaniu Warszawskim, podczas którego wziął ślub z Jadwigą z Wolskich - łączniczką "Gretą".

Rok 1945 - z "Gretą" w Londynie.

Po kapitulacji Powstania przedostał się do Londynu, a po zakończeniu wojny zdecydował się pozostać za granicą. Po wojnie jego konspiracyjny pseudonim stał się częścią nazwiska.

W Londynie od 1948 roku pracował w Radiu BBC, a następnie w Radiu Wolna Europa.
3 maja 1952 roku w siedzibie Radia Wolna Europa w Monachium poprowadził pierwszą audycję w języku polskim. W historycznym przemówieniu mówił m.in., że "nadejdzie jeszcze ten dzień, kiedy jutrzenka swobody zabłyśnie znów nad Warszawą". Później został dyrektorem sekcji polskiej RWE, sprawował tę funkcję do 1976.

Następnie zamieszkał w USA, gdzie aktywnie włączył się w życie Polonii; zaangażował się w pomoc dla polskiej opozycji demokratycznej i "Solidarności", był członkiem Kongresu Polonii Amerykańskiej i jednym z jej dyrektorów oraz doradcą Rady do Spraw Bezpieczeństwa Narodowego USA.
W latach 90. prowadził lobbing na rzecz wejścia Polski do NATO. Dzień ratyfikacji rozszerzenia Sojuszu Nowak-Jeziorański nazwał "najważniejszym dniem w jego życiu".
Po raz pierwszy po wojnie Nowak-Jeziorański przyjechał do Polski w sierpniu 1989 na zaproszenie Lecha Wałęsy. Na stałe powrócił 21 lipca 2002 roku. Aktywnie włączył się w życie kraju: komentował wydarzenia polityczne [m.in. cykl w TVP "Polska z oddali"], zaangażował się w przyjęcie Polski do Unii Europejskiej, a także rozwijanie kontaktów z naszymi wschodnimi sąsiadami. Stał się autorytetem moralnym dla wielu Polaków.

Zmarł w Warszawie 20 stycznie 2005.
Nowak-Jeziorański odznaczony został m.in. krzyżem Virtuti Militari, Krzyżem Walecznych Orderem Orła Białego. Otrzymał "Medal Wolności" od prezydenta USA. Otrzymał wiele nagród dziennikarskich, tytuł "Człowieka Pojednania 2002", nadany przez Polską Radę Chrześcijan i Żydów.

Opublikował m.in. "63 Days. The Story of the Warsaw Rising" (pod pseudonimem J. Zych, Londyn 1945), "Polska droga ku wolności 1952-1974" (Londyn 1974). Wspomnienia: "Kurier z Warszawy" (Londyn 1978, wydanie krajowe 1989), "Wojna w eterze. Wspomnienia 1948-1956" (tom I, Londyn 1985) i "Polska z oddali. Wojna w eterze - wspomnienia" (tom II, 1956-1976, Londyn 1988), zbiór publicystyki "W poszukiwaniu nadziei" (1993), "Fakty, wydarzenia, opinie" (Warszawa 2001), "Polska wczoraj, dziś i jutro" (Warszawa 1999), obszerny wybór korespondencji z Jerzym Giedroyciem (Wrocław 2001).

powrót