Bolesław Kontrym "ŻMUDZIN"

1898 - 1953

Pseudonimy: Biały, Bielski, Cichocki, Żmudzin.

Oficer rezerwy piechoty WP: porucznik [1919], kapitan [2.IX.1942], major [1.I.1945].

Urodzony 27.VIII.1898 w Zaturcach, pow. Łuck, syn Władysława [pułkownika armii rosyjskiej, zmarłego w 1913] i Aldony Cichockiej.

Od 1909 uczył się w Korpusie Kadetów w Jarosławiu nad Wołgą.

Naukę przerwał w marcu 1915 wstępując ochotniczo do armii rosyjskiej. Początkowo służył w 106. pp, a po ukończeniu szkoły oficerskiej w Saratowie [VIII-XII 1915] był dowódcą plutonu 250. pp. Od VI 1916 adiutant III batalionu 127. pp, od VIII 1917 był dowódcą oddziału konnych wywiadowców 660. pp. Od stycznia 1918 w 5. pułku ułanów II Korpusu Polskiego na Wschodzie, po rozbrojeniu pod Kaniowem w maju dostał się do niewoli niemieckiej, skąd w czerwcu tego roku zbiegł i przez Wiatkę [gdzie przebywała rodzina] usiłował przedostać się na Murmań.

Aresztowany w październiku 1918 i wcielony do Armii Czerwonej, dowodził tam 82. pp i 28 podbrygadą 10 DP. Od lutego 1921 słuchacz Akademii Sztabu Generalnego w Moskwie już w stopniu kombryga. Jednocześnie od lutego 1922 wykonywał zlecenia wywiadowcze attaché wojskowego przy Poselstwie  RP, płk Romualda Wolikowskiego.

Po powrocie do kraju [grudzień 1922] został zweryfikowany w stopniu porucznika. Od czerwca 1923 dowódca plutonu II batalionu Straży Granicznej. Od lipca tego roku służył w Policji Państwowej [PP] w stopniu aspiranta, od 1925 jako kierownik ekspozytury w Baranowiczach. Po ukończeniu 6-miesięcznego kursu WF w Poznaniu [1926-1927] był kolejno zastępca komendanta powiatowego PP w Słonimie, od 1929 komendantem posterunku, potem zastępcą komendanta powiatowego kolejno w Szczuczynie, Nowogródku i od 1932 w Brześciu nad Bugiem już w stopniu podkomisarza.

Od 1934 z-ca naczelnika Urzędu Śledczego Komendy Wojewódzkiej PP w Lublinie. Potem naczelnik Urzędu Śledczego PP kolejno w Białymstoku od 1935 [z przerwą od VIII do IX 1937 kiedy ukończył kurs w Centrum Wyszkolenia Żandarmerii w Grudziądzu], a od początku 1939 - w Wilnie już w stopniu komisarza.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 został wysłany z Wilna do Zaleszczyk z pakietem poczty dyplomatycznej ze Sztokholmu dla rządu RP, po czy powrócił do Wilna. Internowany 19 IX po przekroczeniu granicy litewskiej i osadzony w obozie w Kołatowie pod Kowlem, w październiku zbiegł i przez Tallin i Rygę na statku "Estonia" przybył do Sztokholmu, a potem przez Bergen [Norwegia] i Wielką Brytanię dotarł do Francji.

Od XII 1939 dowódca kompanii w Oddziale Zapasowym 2. Dywizji Strzelców Pieszych, od III 1940 dowódca kompanii III batalionu Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich. Uczestnik bitwy pod Narwikiem [V-VI 1940]. Od VII 1940 kierował działem paszportowo-wizowym placówki ewakuacyjnej żołnierzy polskich w Marsylii, podległej Wydz. Wojskowemu Konsulatu RP w Tuluzie.

W październiku 1940 przedostał się przez Portugalię do Wielkiej Brytanii. Od XII dowódca kompanii 8. Brygady Kadrowej Strzelców, od I 1941 - dowódca plutonu i p.o. dowódcy kompanii 1. Brygady Strzelców, we wrześniu tego roku został przydzielony do III baonu 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Zaprzysiężony na rotę Armii Krajowej w kwietniu 1942 przeszedł przeszkolenie cichociemnych.

Cichociemni - spadochroniarze AK

Zrzucony do kraju w nocy z 1/2.IX.1942 w ramach operacji lotniczej "Smallpox". W końcu tego miesiąca został przydzielony do "Wachlarza" i po aresztowaniu kpt. "Wani" Alfreda Paczkowskiego [20.XI.1942] objął w grudniu dowodzenie III odcinkiem "Wachlarza". Obok por. Jana "Ponurego" Piwnika współorganizator akcji odbicia więźniów z więzienia w Pińsku [18.I.1943]. Po przekazaniu do Kedywu aktywów III odcinka "Wachlarza" komendantowi Okr. Brześć w lutym 1943, w następnym miesiącu został na krótko szefem Kedywu Okr. Brześć AK.

Oddelegowany następnie do dyspozycji Delegatury Rządu RP na Kraj [DR] z przydziałem do PKB [prosił o to Dowódcę AK już 4.XI.1942], był szefem Centrali Służby Śledczej i zastępcą Komendanta [inspektora] Głównego PKB, ppłk Mariana Kozielewskiego, potem Stanisława Tabisza.

Jednocześnie od czerwca 1943 dowódca "Podkowy" - "Sztafety", oddziału dyspozycyjnego z zadaniem ochrony lokali i aparatu DR, który do wybuchu Powstania Warszawskiego wykonał  25 akcji likwidacyjnych agentów i konfidentów.

8 stycznia 1944 wraz z 7 żołnierzami i 2 łączniczkami wziął udział w akcji "Polowanie".

Zgrupowanie AK "Bartkiewicz"

W Powstaniu Warszawskim dowódca 4. kompanii w zgrupowaniu AK mjr. "Bartkiewicza" [Włodzimierza Zawadzkiego] i dowódca odcinka taktycznego w podobwodzie Śródmieście-Północ: Królewska-Kredytowa-pl. Małachowskiego.

W walkach czterokrotnie ranny: 1 lub 2 VIII na pl. Dąbrowskiego, 4 VIII w czasie kolejnego szturmu [którym dowodził] na budynek PAST-y przy ul. Zielnej 37/39, 5 IX podczas walk o gmach Gimnazjum im. Mikołaja Reja i 27 IX w czasie bombardowania ul. Królewskiej.

Z chwilą utworzenia Warszawskiego Korpusu AK [20 IX 1944] został dowódcą III batalionu 36. pp Legii Akademickiej 28. DP AK im. Stefana Okrzei.

Po kapitulacji oddziałów powstańczych [2 X 1944] przebywał w obozach jenieckich kolejno: Lamsdorf [Łambinowice k/Opola], Fallingbostel, Bergen-Belsen, Gross-Born i Sandbostel, skąd zbiegł w końcu kwietnia 1945.

Od maja 1945 dowódca kompanii, a od września 1946 zastępca dowódcy 9. batalionu strzelców flandryjskich 1. Dywizji Pancernej gen. Maczka.

W czerwcu 1946 zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z 1 stycznia 1945.

Po powrocie do kraju [czerwiec 1947] pracował w Zjednoczeniu Przemysłu Roszarniczego [zajmującego się wstępną obróbką słomy lnu i konopi] w Warszawie.

Aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa 13.X.1948, wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z 26.VI.1952 [zatwierdzonym przez Sąd Najwyższy 9.X.1952] został skazany na karę śmierci i 2 lub 20 stycznia 1953 stracony.

Pochowany potajemnie w miejscu nieznanym.

Pośmiertnie uniewinniony i zrehabilitowany wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z 3.XII.1957.

 

Odznaczony:

 

Krzyżem Walecznych - x 3 [po raz drugi 27.XI.1940, po raz trzeci 27.VIII.1944]
Virtuti Militari V klasy - 19 IX 1944
sowieckim Orderem Czerwonego Sztandaru - trzykrotnie 1918-1922 

 

powrót