Kazimierz Damazy Moczarski "MAURYCY"

1907 - 1975

Pseudonimy: Borsuk, Grawer, Maurycy, Rafał.

Oficer rezerwy WP: podporucznik 1935, porucznik [14.IX.1944], kapitan [1.I.1945].

Urodzony 21 lipca 1907 w Warszawie, syn Jana Damazego, nauczyciela, dyrektora gimnazjum, i Michaliny Franciszki Wodzinowskiej, nauczycielki.

Od 1917 uczył się w Gimnazjum im. Romualda Traugutta w Lipnie, a następnie od 1924 w Gimnazjum M. Kreczmara w Warszawie i tam w maju 1926 otrzymał świadectwo dojrzałości.

Od października 1926 studiował na Wydziale Prawa UW. W czasie studiów odbył służbę w batalionie Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr 9 w Berezie Kartuskiej [sierpień 1929 - czerwiec 1930] oraz praktykę konsularną w Konsulacie RP w Paryżu [lipiec-październik 1931].

Po uzyskaniu dyplomu magistra praw na UW w grudniu 1932 kontynuował jeszcze studia w Wyższej Szkole Dziennikarskiej w Warszawie, a od 1933 w Institut des Hautes Études Internationales [Instytut Wyższych Studiów Międzynarodowych] na Uniwersytecie w Paryżu.

W 1935 wrócił do Warszawy i został radcą w Wydz. Ochrony Pracy Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej zajmując się polskim i międzynarodowym ustawodawstwem pracy.

Czynny w czasie studiów w "Legionie Młodych", od 1935 do wybuchu wojny wchodził w skład ZG Stowarzyszenia Urzędników Państwowych i jednocześnie działał w Centralnej Komisji Porozumiewawczej Związków Pracowniczych - naczelnej reprezentacji ruchu pracowniczego, w którym zaliczał się do grupy radykalnej [w 1936 był współzałożycielem Klubu Pracowniczego "Maurycy Mochnacki", istniejącego do początku 1938].

W 1937 uczestniczył w zorganizowaniu Klubu Demokratycznego  w Warszawie [szereg zebrań inicjatorskich odbyło się w jego mieszkaniu przy ul. Hożej 42], następnie od kwietnia 1939 działał w Stronnictwie Demokratycznym.

W kampanii wrześniowej 1939 dowódca plutonu w 30. pp, uczestniczył m.in. w obronie Warszawy.

W czasie okupacji mieszkał nadal przy ul. Hożej 42, potem w al. Jerozolimskich.

Od pierwszych miesięcy okupacji czynny w konspiracyjnym SD, po jego wejściu w skład Zjednoczenia Demokratycznego utworzonego w lipcu 1944 został członkiem ZG tego ugrupowania. Jednocześnie od 1940 był referentem w Podwydziale "P" Wydz. Informacji BiP K-dy Gł. ZWZ-AK w stopniu podporucznika rezerwy pod pseudonimem "Rafał".

Działał równocześnie w KWP m.st. Warszawy kierując tam od listopada-grudnia 1943 działem dochodzeniowo-śledczym w wydziale dywersji osobowej, a po odejściu Włodzimierza Lechowicza [maj 1944] stanął na czele wydziału dywersji osobowej i objął funkcję II zastępcy Eustachego Kraka, szefa KWP m.st. Warszawy. Używał tu pseudonimu "Maurycy". Wniósł znaczny wkład w walkę ze zdrajcami i konfidentami kierując dochodzeniami w ok. 60 sprawach, przekazanych następnie do CSS [Cywilnego Sadu Specjalnego]. Był także inicjatorem głośnego odbicia więźniów ze szpitala Jana Bożego 11 czerwca 1944. W tymże miesiącu z ramienia działaczy BiP i SD prowadził półoficjalne dochodzenie w sprawie zamordowania Jerzego Makowieckiego i Ludwika Widerszala.

W ostatnich tygodniach przed Powstaniem Warszawskim mianowany szefem obsługi radiotelegraficznej BiP K-dy Gł. AK. Przygotował sieć czterech stacji nadawczo-odbiorczych UKF [placówek informacyjno-radiowych], a w toku działań powstańczych kierował jedną z nich - stacją "Rafał" w Śródmieściu-Północ, początkowo na rogu ul. Kredytowej i pl. Dąbrowskiego, potem w gmachu PKO przy ul. Świętokrzyskiej.

We wrześniu 1944 kierował stacją "Danuta" przy ul. Widok 16.

Jednocześnie był od 10 do 15 września i od 2 do 4 października redaktorem "Wiadomości Powstańczych", codziennego lokalnego dodatku do "Biuletynu Informacyjnego" dla terenu Śródmieścia-Północ.

Mianowany porucznikiem rezerwy rozkazem L.418/BP z dnia 14 września 1944.

Po kapitulacji Powstania Warszawskiego wydostał się 7 października 1944 z grupą pracowników BiP z Warszawy, ale po kilku dniach powrócił i zorganizował wywiezienie do Pruszkowa Delegata Rządu na Kraj - Jana Stanisława Jankowskiego - po czym kontynuował działalność konspiracyjną.

Od połowy października 1944 szef BiP K-dy Gł. AK pod pseudonimem "Grawer".

Kierował odbudową aparatu BiP zdezorganizowanego po Powstaniu Warszawskim. Funkcję szefa BiP pełnił także pod zmienionym pseudonimem "Borsuk" w sztabie Delegatury Sił Zbrojnych [DSZ], utworzonej po rozwiązaniu AK [19.I.1945] w kwietniu 1945.

Obok Włodzimierza Lechowicza i Zygmunta Kapitaniaka był współautorem memoriału postulującego ujawnienie się, złożonego 18 lipca 1945 na ręce stojącego na czele DSZ płk. Jana Rzepeckiego. Uczestniczył razem z płk. Rzepeckim w opracowaniu rozkazu z 24 lipca 1945 "Do żołnierzy byłej Armii Krajowej", w którym m.in. wzywano:

"Nie dawajcie posłuchu namawiającym Was do jałowego szkodnictwa, do tworzenia zbrojnych oddziałów, do destrukcyjnego bandytyzmu politycznego [...] Przystępujcie do jawnej pracy na wszystkich polach nad odbudową Polski".

Pięć dni po rozwiązaniu DSZ został 11 sierpnia 1945 aresztowany i 18 stycznia 1946 skazany przez Rejonowy Sąd Wojskowy na 10 lat więzienia. Na mocy amnestii w lutym 1947 karę obniżono do 5 lat więzienia.

14 marca 1947 delegacja Centralnego Komitetu SD [Lechowicz, Kapitaniak, Chajn] bezskutecznie prosiła o interwencje w jego sprawie u tzw. prezydenta RP Bieruta.

Mimo upływu terminu kary, Moczarskiego nie zwolniono z więzienia [w celi X Pawilonu więzienia mokotowskiego przebywał z dwoma SS-manami: SS-Sturmbannführerem BdS Krakau Gustawem Schielke i SS-Brigadeführerem Jürgenem Stroopem].

Rozpoczęto nowe śledztwo i wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z 18 listopada 1952 skazano go na karę śmierci. Sąd Najwyższy 8 października 1953 zamienił karę śmierci na dożywotnie więzienie [postanowienie to doręczono mu... w styczniu 1955].

Zwolniony z więzienia 24.IV.1956, wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z 11 grudnia 1956 został zrehabilitowany.

Jeszcze kilka dni przed rehabilitacją powołany do Centralnego Komitetu SD, pozostawał jego członkiem do lutego 1961, potem do lutego 1965 wchodził w skład RN. Jednocześnie był członkiem, a od lutego 1965 do lutego 1969 wiceprzewodniczącym Centralnego Sądu Partyjnego SD.

Zawodowo pracował w redakcji "Kuriera Polskiego" [którego to pisma był we wrześniu 1957 współzałożycielem], kierując tam działem łączności z czytelnikami.

W latach 1958-1962 wiceprzewodniczący Naczelnego Sądu Dziennikarskiego SDP. Działał także w Społecznym Komitecie Przeciwalkoholowym, był zastępcą, a potem redaktorem naczelnym pisma "Problemy Alkoholizmu".

W 1972 ogłosił na łamach miesięcznika "Odra" [1972 nr 4 - 1974 nr 2] słynne "Rozmowy z katem" - zapis rozmów z Jürgenem Stroopem prowadzonych w celi więzienia mokotowskiego w 1949 [wydanie książkowe ukazało się już po śmierci autora w 1977]

Zmarł 27 września 1975 w Warszawie.

 

Odznaczony:

 
Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami - 22 września 1944
Krzyżem Walecznych - 27 września 1944
Krzyżem Odrodzenia Polski - 1958

 

 

 

powrót