Jan Szypowski "LEŚNIK"

1889 - 1950

Oficer sł. st. WP: pułkownik [1944]

przybrane nazwiska: Jan Kochanowski, Jan Tiliński, Jan Szreniawa.

pseudonim: "Leśnik".

Urodził się w 1889 roku w Słupcy w Ziemi Kaliskiej w zaborze rosyjskim. Skończył gimnazjum klasyczne w Wilnie, potem studiował w Sankt-Petersburgu na wydziale fizyko-matematycznym. W 1914 roku został powołany do służby wojskowej, uzyskał stopień chorążego, walczył m.in. w fortecy Osowiec, był ranny, zatruty gazami bojowymi. W 1918 roku wstąpił do Wojska Polskiego. Po wojnie polsko-bolszewickiej pozostał w służbie czynnej w Departamencie Uzbrojenia Ministerstwa Spraw Wojskowych. W latach 1925-27 był delegowany do Polskiej Misji Wojskowej w Paryżu. Ukończył tam wyższy kurs amunicyjny. Z Francji przywiózł żonę - Marię. Był jednym z twórców COP-u, kierownikiem Wytwórni Amunicji Nr 3.

We wrześniu 1939 roku dowodził obroną Dęby. Utworzył batalion, który wycofując się w stronę granicy wschodniej 25 września napotkał pod Zamościem Armię Czerwoną. Tam jednostka została rozbita. Szypowski wrócił na krótko do Dęby, ukrywał się w Budzie Stalowskiej.
Przedostaje się do Warszawy już po jej kapitulacji. Natychmiast też melduje się u władz tworzącego się Związku Walki Zbrojnej.

Mianowany zostaje Szefem Służby Uzbrojenia i na tym stanowisku pozostaje przez okres całej okupacji (później jako Szef Uzbrojenia K-dy Głównej AK).

Pięć lat wytężonej konspiracyjnej pracy nad tworzeniem podziemnego przemysłu zbrojeniowego jest ewenementem nieznanym w żadnym innym okupowanym przez Niemców państwie. Wyniki tej działalności do dziś nie zostały dokładnie zbadane. Bliski współpracownik kpt. inż. Jan Pogowski w swej książce "Podziemna Zbrojownia" podaje następujące liczby: granaty ręczne różnych typów ("Sidolówki", "Filipinki" i inne) - około 400.000 sztuk, materiały wybuchowe różne, głównie szedyt - ok. 250 ton, pistolety maszynowe (STEN, Błyskawica) - dane rozbieżne, od 2,5 tysięcy do 10 tysięcy sztuk, butelki zapalające z benzyną, miotacze płomieni - brak bliższych danych.
W pracy konspiracyjnej Jan Szypowski przyjmuje pseudonim "Leśnik" i od tego pseudonimu cała służba uzbrojenia nosi kryptonim "Leśnictwo", posługuje się też przybranymi nazwiskami: Jan Kochanowski, Jan Tiliński, Jan Szreniawa.

Zgrupowanie "Leśnik"

Po wybuchu Powstania Warszawskiego mimo awansowania go na Głównego Kwatermistrza Komendy Głównej występuje z prośbą o przydział liniowy. Formuje zgrupowanie bojowe "Leśnik". Stan szczytowy zgrupowania to około 800 ludzi w trzech pełnych kompaniach i służbach pomocniczych. W sierpniu 1944 dowodzi odcinkiem północnym obrony Starego Miasta. Szlak bojowy zgrupowania "Leśnik" to ciężkie walki na Woli, obrona Muranowa, gdzie ppłk. Szypowski zostaje ciężko ranny (przestrzał lewego boku z ckm), dowodzi jednak dalej z noszy, przejmuje obronę Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, głównego bastionu północnego odcinka obrony Starego Miasta.

Muzeum Wojska Polskiego: "Goliath" unieszkodliwiony przez ppłk. "Leśnika".

Po upadku Starówki przy pomocy swojej łączniczki przedostaje się kanałami do Śródmieścia. Za dowodzenie i męstwo (14/15.VIII.1944 podczas obrony zajezdni tramwajowej na Muranowie własnoręcznie unieszkodliwił "Goliata") otrzymuje Krzyż Virtuti Militari i awans na pułkownika. 17.VIII.1944 ppłk. "Leśnik" opracowuje instrukcję: "o możliwościach technicznych, sposobie działania i możliwościach unieszkodliwienia i rozbrojenia czołgu-miny Goliata".

Po powstaniu dostaje się do niewoli. Jest starszym obozu w Oflagach Sandbostel i Altengrabow. Za sprzeciwienie się niemieckiej komendzie obozu zostaje przeniesiony do KL Neungamme, z przeznaczeniem na śmierć, z grupą kilku wyższych oficerów powstania, których Niemcy uznali za szczególnie zawziętych w walkach. Uratowany zostaje w ostatniej chwili dzięki interwencji hr. Bernadotte, przedstawiciela Międzynarodowego Czerwonego Krzyża.
Do kraju wraca jesienią 1945 roku. Nie przyjmuje propozycji uczynionej mu przez ówczesnego Naczelnego Wodza "marsz. Rolę-Żymierskiego", by wstąpił do LWP z awansem na generała brygady. Podejmuje pracę w Centralnym Zarządzie Przemysłu Zbrojeniowego. Jako kierownik Wydziału Remanentów Zbrojeniowych zabezpieczał poniemieckie fabryki na ziemiach zachodnich i północnych. W 1948 został zwolniony. Znalazł wtedy zatrudnienie w Instytucie Pracy, z którego został wyrzucony w grudniu 1949.
Umarł na wylew krwi do mózgu w marcu 1950. Jest pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w kwaterze 27A.
Pułkownik Jan Szypowski "Leśnik" był odznaczony Krzyżem Virtuti Militari kl. V, Złotym Krzyżem Zasługi, Oficerskim Krzyżem Francuskiej Legii Honorowej, Komandorskim Krzyżem Korony Rumuńskiej oraz innymi odznaczeniami polskimi i zagranicznymi.


Na wniosek Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" na wiosnę 1989 roku jedną z ulic w Nowej Dębie nazwano imieniem Jana Szypowskiego. Przed wejściem do fabryki umieszczono tablicę upamiętniającą założyciela. Kilka lat wcześniej na rodzinnym domu pułkownika w Warszawie odsłonięte tablicę poświęconą konspiracyjnej wytwórni broni.

płk "Leśnik" z synem Janem

Jan Szypowski był żonaty z Francuzką Marie Guyot i miał z nią czworo dzieci: Jana (1924-1954), Marię (1925-1933), Mirosława (ur. 1930) i Krystynę (ur. 1934).

powrót