Tadeusz Zawadzki "ZOŚKA"

1921 - 1943

Przybrane nazwisko: Tadeusz Zieliński,

pseudonimy: Kajman, Kotwicki, Lech Pomarańczowy, Tadeusz, Zośka.

Oficer czasu wojny WP: podporucznik [maj-czerwiec 1943].

Urodzony 24 stycznia 1921 w Warszawie, syn Józefa [inżyniera chemika, późniejszego profesora, dziekana Wydz. Chemii i rektora Politechniki Warszawskiej, a następnie prorektora tajnej Politechniki Warszawskiej, który pod pseud. "Juliusz" działał w Referacie IIIc, następnie w ZO] i Leony Siemieńskiej, nauczycielki, działaczki oświatowej.

ksiązka telefoniczna warszawskiej spółki PAST na 1939 rok, str. 447...

Tadeusz mieszkał z rodzicami i siostrą przy ul. Koszykowej 75 [nr tel. 8 61 91].

Koszykowa 75, budynek mieszkalny profesorów Politechniki Warszawskiej, lata 30-ste i stan obecny.

Tadeusz w szkole.

Nad morzem z rodzicami i siostrą Anką

Uczył się początkowo w Szkole Ziemi Mazowieckiej, a od 1933 w Państwowym Gimnazjum im. Stefana Batorego [ul. Myśliwiecka 6], gdzie wiosną 1939 otrzymał świadectwo dojrzałości. W jego klasie uczyli się późniejsi żołnierze warszawskich Grup Szturmowych: Jan "Rudy" Bytnar i Krzysztof Kamil Baczyński.

Z siostrą Anną - 1938?

Gimnazjum Państwowe im. Stefana Batorego przy ul. Myśliwieckiej 6

Gimnazjum Państwowe im. Stefana Batorego przy ul. Myśliwieckiej 6

19 III 1935 poczet sztandarowy "Pomarańczarni". Pierwszy z prawej - Tadeusz Zawadzki, w środku: chorąży 23. WDH Jan Jacek Kuna - poległ w Powstaniu Warszawskim 15 IX 1944 na Czerniakowie. Na odwrocie zdjęcia Tadeusz napisał: "Ostatnie imieniny Marszałka".

Latem 1939 odbył służbę w Junackich Hufcach Pracy nad jeziorem Dringis koło Ignalina.

W harcerstwie od jesieni 1933 w 23. Warszawskiej Drużynie Harcerzy [WDH] im. Bolesława Chrobrego [tzw. "Pomarańczarnia"] - był członkiem zastępu "Lwów Morskich", od października 1938 był komendantem pocztu sztandarowego 23. WDH. Posiadał stopień "Harcerza Orlego".

Po wybuchu wojny wyruszył z Warszawy na wschód 7 września 1939 [po słynnym apelu płk. Romana Umiastowskiego] w składzie harcerskiego batalionu marszowego Chorągwi Warszawskiej ZHP. Wrócił do stolicy na początku października 1939. W czasie okupacji używał nazwiska Tadeusz Zieliński.

W konspiracji czynny już od października 1939, a kiedy skupieni wokół niego harcerze z 23. WDH utworzyli w 1941 tzw. "Wojenną Pomarańczarnię" stanął na jej czele pod pseudonimem "Lech Pomarańczowy".

Jednocześnie w grudniu 1939 i w styczniu 1940 uczestniczył w akcjach małego sabotażu organizacji PLAN. Od stycznia do lipca 1940 łącznik w komórce więziennej ZWZ [zorganizowanej przez kpt. Zygmunta Hempla i Halinę Starczewską-Chorążynę, a kierowanej później przez Kazimierza Gorzkowskiego].

W marcu 1941 wszedł wraz z kierowaną przez siebie drużyną do "Szarych Szeregów" i objął tu komendę nad Hufcem "Mokotów Górny" [MG] w Okręgu Południe Chorągwi Warszawskiej. Hufiec ten natychmiast włączył się do Organizacji Małego Sabotażu "Wawer", w której Zawadzki był komendantem Obwodu "Mokotów Górny" w Okręgu "Południe". W tym czasie Tadeusz był jednym z najwybitniejszych wykonawców głośnych akcji "Małego Sabotażu". Za największą liczbę "kotwic" wymalowanych na terenie swojej dzielnicy, otrzymał od Komendanta Głównego "Wawra" Aleksandra Kamińskiego honorowy pseudonim "Kotwicki". Wraz ze swoim hufcem uczestniczył także w akcji "N" [prowadzonej przez BiP KG AK dywersyjnej propagandzie w języku niemieckim].

Po ukończeniu kursu podharcmistrzowskiego ["Szkoła za Lasem"] w maju - czerwcu 1942 otrzymał z dniem 15 sierpnia 1942 stopień podharcmistrza i pseudonim instruktorski "Kajman".

13 września 1942 urządził dla swojego hufca całodzienne ćwiczenia polowe w Lasach Chojnowskich pod Warszawą.

W wyniku reorganizacji Chorągwi Warszawskiej "Szarych Szeregów" w listopadzie 1942 pod pseudonimem "Tadeusz" został hufcowym Roju "Centrum" [CR], dowódcą Grup Szturmowych Chorągwi Warszawskiej [składających się z 4 hufców] i jednocześnie zastępcą por. "Jerzego" - wojskowego dowódcy GS-ów, czyli Oddziału Specjalnego [OS] "Jerzy", jednego z Oddziałów Dyspozycyjnych utworzonego w tym samym czasie Kedywu KG AK.

Po ukończeniu Zastępczego Kursu Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty "Agricola" mianowany w styczniu 1943 kapralem podchorążym.

Prawdopodobnie w tym czasie, z uwagi na znaczne obciążenie obowiązkami organizacyjnymi, musiał przerwać naukę [od 1940 uczył się w Państwowej Szkole Budowy Maszyn - działającej jawnie w miejsce Państwowej Wyższej Szkoły Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H.Wawelberga i S.Rotwanda a od 1942 studiował na Wydziale Chemii Państwowej Wyższej Szkoły Technicznej - czyli tajnej Politechniki Warszawskiej].

- uczestnik akcji "Wieniec II" w nocy z 31 grudnia 1942 na 1 stycznia 1943 - dowodził patrolem, który wysadził w powietrze przepust kolejowy pod Kraśnikiem.

- 16 stycznia 1943 dowodził wykonaniem wyroku śmierci przy ul. Walecznych 26 na Ludwiku Herbercie [winnym wydania w ręce Gestapo i śmierci Andrzeja Honowskiego, prowadzącego przy ul. Asfaltowej 12 konspiracyjną wytwórnię materiałów wybuchowych dla Kedywu KG AK].

- 2 lutego uczestniczył w akcji ewakuacyjnej materiałów konspiracyjnych z mieszkania Jana Błońskiego przy ul. Brackiej 23. Od tego miesiąca, kiedy "Jerzy" zagrożony aresztowaniem na kilka miesięcy wyjechał z Warszawy, "Zośka" obok pełnienia funkcji dowódcy warszawskich GS był także p.o. dowódcy OS "Jerzy".

- 26 marca dowodził grupą "Atak" w głośnej akcji pod Arsenałem ["Meksyk II"], podczas której odbito z rąk Gestapo 21 więźniów, w tej grupie jego przyjaciela, Jana Bytnara "Rudego".

- 6 maja uczestniczył [obserwator] w próbie porwania SS-Oberscharführera Herberta Schultza [prowadzącego w Gestapo śledztwo w sprawie Grup Szturmowych] zakończonej jego likwidacją,

- w tym samym czasie uczestniczył również w przygotowaniach do odbicia z rąk niemieckich Naczelnika "Szarych Szeregów", Floriana Marciniaka [nieudane akcje: "Meksyk IV", "Chicago" i "Biała Róża"].

Po akcji "Meksyk II" wszyscy jej uczestnicy musieli zmienić swój wygląd zewnętrzny. Obok zdjęcie "Zośki" wykonane do wykorzystania w nowych dokumentach.

Dowodził dwiema dalszymi głośnymi akcjami:

- odbiciem więźniów pod Celestynowem w nocy z 20 na 21 maja 1943 [w obecności kpt. "Mietka" - Mieczysława Kurkowskiego, ówczesnego bezpośredniego zwierzchnika OS "Jerzy" w Kedywie KG AK, który czuwał nad przebiegiem akcji, stanowiącej dla "Zośki" egzamin oficerski],

- wysadzeniem mostu kolejowego pod Czarnocinem w nocy z 5/6 czerwca 1943.

Aresztowany przypadkowo w końcu czerwca lub na początku lipca 1943, przez tydzień lub dwa więziony był w poprawczym obozie pracy przy ul. Gęsiej [KL Warschau - "Gęsiówka"].

Po ukończeniu pierwszego wojennego kursu harcmistrzowskiego [maj-czerwiec] 15 sierpnia 1943 otrzymał stopień harcmistrza. W tym czasie mianowany podporucznikiem rezerwy piechoty.

- Poległ w ataku na strażnicę Grenzschutzpolizei w Sieczychach koło Wyszkowa w nocy z 20 na 21 sierpnia 1943 uczestnicząc w akcji "Taśma" jako obserwator.

Odznaczony:

Krzyżem Walecznych po raz pierwszy: 3 IV 1943 - za akcję pod Arsenałem

Krzyżem Walecznych po raz drugi: za akcję w Sieczychach [pośm. IX 1943]

Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari V klasy - za akcję pod Celestynowem

 

1 IX 1943 jego pseudonimem nazwano harcerski baon powstały z OS "Jerzy".

Siostra "Zośki"

Anna Zawadzka (luty 1919 - 22 czerwca 2004 w Warszawie), anglistka, nauczycielka i autorka podręczników, zasłużona instruktorka harcerska.
W latach 1937–1942 drużynowa 14. WŻDH. W latach 1942-1944 była komendantką Hufca Szarych Szeregów Śródmieście w Warszawie i uczestniczyła w Powstaniu Warszawskim.

Po II wojnie światowej pracowała w liceach warszawskich oraz na Uniwersytecie Warszawskim jako nauczycielka logiki i języka angielskiego. Byłą także nadal aktywną uczestniczką życia harcerskiego.
W latach 1945–1946 zastępczyni komendantki Warszawskiej Chorągwi Harcerek ZHP, następnie w 1947–1948 członkini Głównej Kwatery Harcerek ZHP. Po odrodzeniu ZHP w latach 1956–1958 kierowniczka Wydziału Kształcenia w Chorągwi Warszawskiej.
W latach 80-tych brała udział w reformowaniu Związku Harcerstwa Polskiego, była członkiem "bandy czworga" wraz z Stefanem Mirowskim, Jankiem Rossmanem i Haliną Wiśniewską. Włączyła się w odnowę ZHP, co przyniosło między innymi po XXVI Zjeździe ZHP przywrócenie tradycyjnego prawa i przyrzeczenia harcerskiego.
W latach 1990-1993 była Wiceprzewodniczącą ZHP.

Autorka kilku monografii poświęconych harcerstwu polskiemu, m.in.:

- Dzieje harcerstwa żeńskiego w Polsce w latach 1911-1949,

- Tadeusz Zawadzki "Zośka",

- O Aleksandrze Kamińskim "Kamyku",

- Gawędy o tych, które przewodziły.
Zmarła 22 czerwca 2004 w Warszawie, pochowana na cmentarzu Stare Powązki, (kwatera K, rz. 1, m. 23-24).

powrót