Wytwarzany konspiracyjnie polski pistolet maszynowy, konstrukcyjnie oparty o budowę angielskiego pm STEN Mk II. "Błyskawice" produkowano w Warszawie z inicjatywy inż. Wacława Zawrotnego [ps. "Błyskawica"]. Konstruktorami tej broni byli inż. Zawrotny i inż. Seweryn Wielanier. Elementy "Błyskawic" produkowano w kilkunastu zakładach rzemieślniczych, montując je następnie w zakonspirowanym warsztacie mieszczącym się przy pl. Grzybowskim w Warszawie, w specjalnie wykopanym schronie, zamaskowanym legalnie działającą wytwórnią siatek ogrodzeniowych.

W akcji "Pawiak" po raz pierwszy miały być użyte "Błyskawice" - pistolety maszynowe produkcji konspiracyjnej. Wiosną na terenie Puszczy Kampinoskiej baon "Zośka" zorganizował strzelnicę dla swoich żołnierzy. Na zdjęciu: strzela łączniczka d-cy baonu "Zośka" - "Wika" Maria Całka, za nią [w marynarce] jeden z konstruktorów "Błyskawicy". Na dalszym planie [w koszuli - podparty] "Kmita", obok niego ktoś z działu produkcji, na ostatnim planie, w środku "Strzegoń".

Konstruktorzy "Błyskawicy" w czasie prac nad nowym pistoletem uwzględnili potrzeby polskich żołnierzy podziemia. Peem był tak zbudowany, aby z łatwością mógł zmieścić się np. pod płaszczem. Broń ta była w dosyć dużych ilościach używana bojowo podczas Powstania Warszawskiego.

Powstańcza rusznikarnia

Szacuje się, że od 1943 roku do wybuchu Powstania Warszawskiego łącznie wyprodukowano ok. 1000 kompletów części, z których zdołano złożyć ok. 440-460 sztuk "Błyskawicy". Ostatnie egzemplarze montowano już w czasie powstańczych walk.

Konspiracyjna produkcja "Błyskawic" była światowym ewenementem w tej dziedzinie. W żadnym innym państwie nie skonstruowano i nie podjęto produkcji własnych pistoletów maszynowych. Było to nie lada osiągnięcie polskiej myśli technicznej, dystansujące wszystko, co w tej dziedzinie osiągnięto w innych krajach podbitych przez III Rzeszę.

Stare Miasto, sierpień 1944: uzbrojony w "Błyskawicę" Jerzy Sikorski "Sixton" z baonu NOW "Gustaw".

Powstańcza barykada na Powiślu

Dane techniczne pistoletu maszynowego "Błyskawica"

kaliber - amunicja9 mm - 9x19 mm Parabellum
zasada działaniaodrzut zamka swobodnego, ogień z zamka otwartego
rodzaj prowadzonego ogniatylko ogień ciągły
zasilaniemagazynek pudełkowy, dwurzędowy, pojemność 32 naboje
przyrządy celowniczestałe: celownik przeziernikowy i muszka
długość ze złożoną kolbą556 mm
długość z rozłożoną kolbą730 mm
masa broni bez magazynka3,22 kg
szybkostrzelność teoretyczna550 - 560 strz./min.
długość lufy197 mm, 6 bruzd prawoskrętnych
sprężyna zamkowa18-zwojowa o długości 320 mm, średnica nawojowa 22 mm, grubość drutu 1,5 mm

Kadr z "Powstańczej Kroniki Filmowej": ppor. Jerzy Zamecki "Wilk" – zastępca dowódcy III plutonu 1. kompanii baonu AK "Piorun".

Uroczysty pogrzeb w baonie "Kiliński". Z "Błyskawicą" stoi plut. "Smutniak" - Henryk Borecki.

"Błyskawica" składa się z następujących elementów:

- komory zamkowej,

- zespołu chwytu z mechanizmem spustowym i składaną kolbą,

- lufy z osłoną,

- magazynka pudełkowego mieszczącego 32 naboje,

- gniazda magazynka z zatrzaskiem,

- zamka z rączką zamkową,

- sprężyny i opory sprężyny.
Komora zamkowa wykonana jest z rury stalowej nagwintowanej z przodu dla zamocowania gniazda lufy. Gwint w tylnej części służy do mocowania opory sprężyny. W przedniej części komory od dołu, znajduje się otwór dla gniazda magazynka, a po prawej okno wyrzutowe łusek. Po prawej stronie komory, wykonano frezem podłużną "rynnę" na rączkę zamkową, na dole zaś otwór dla zaczepu zamka.
Zespół chwytu z mechanizmem spustowym składa się z komory mechanizmu spustowego oraz drewnianego chwytu z kabłąkiem spustu, przykręconym od spodu komory. Cały zespół jest mocowany do komory zamkowej poprzez wsunięcie w specjalne wycięcie i przykręcenie wkrętem do dolnej części komory i drugim wkrętem do opory sprężyny.

Mechanizm spustowy umieszczony jest w pewnego rodzaju obudowie, wkładanej do komory spustowej i składa się z języka spustowego, drugiego języka-bezpiecznika, lustrzanie odwróconego, chroniącego przed przypadkowym wystrzałem [aby oddać strzał, należało wsadzić palec pomiędzy oba języki] oraz zaczepu zamka. Między spustem i zaczepem zamka zamocowana została sprężyna. Druga sprężyna łączy język bezpiecznika z zaczepem zamka.

Z tylu zespołu chwytu znajduje się otwór, przez który przechodzi oś kolby oraz otwór zatrzasku składanej kolby. Zatrzask, którego oś jest jednocześnie osią kolby [tak, jak w niemieckim MP.40] składa się z nakrętki i sprężyny. Kolbę wykonano z płaskowników i odlewanej aluminiowej stopki, na której znajdują się 3 nacięcia w kształcie błyskawic.

W skład zespołu lufy wchodzą: lufa, jej aluminiowa osłona i gniazdo lufy z muszką. Gniazdo lufy ma gwint zewnętrzny, służący do łączenia z komorą zamkową oraz gwint wewnętrzny do zamocowania aluminiowej osłony lufy, która równocześnie pełni rolę elementu mocującego lufę w gnieździe.
Gniazdo magazynka tworzą dwa zaspawane elementy z blachy. W tylnej ściance gniazda jest wycięcie na zatrzask magazynka i otwór na wkręt mocujący. Z przodu również znajduje się występ, który służy do przykręcania komory z dodatkowym otworem na mocowanie pasa nośnego. Do tylnej ścianki przykręcono również część służącą do umocowania gniazda w komorze zamkowej, której górna partia przechodzi w wyrzutnik. Po środku znajduje się opora sprężyny zatrzasku magazynka, która przesuwa się w wycięciu gniazda.
Zamek, wytoczony ze stali z płytkimi wzdłużnymi frezami, służącymi do odprowadzania zanieczyszczeń i zmniejszenia powierzchni tarcia. Po środku zamka, czółko ze stałą iglicą. Zamek wyposażony w obrotowy wyciąg ze sprężyną. Z prawego boku zamka - frez na rączkę zamkową, którą również wyfrezowano ze stali i przykręcono wkrętem do zamka.
Opora zamkowa toczona. Tuleja z niej wystająca pełni rolę żerdzi dla sprężyny zamkowej. Przód opory połączony jest gwintem z komorą zamkową, zaś tył opory moletowany. Z tylu wspomniane juz wycięcie do zamocowania chwytu i otwór z gwintem na wkręt mocujący. Wewnątrz opory również występuje sprężyna o długości 110 mm, grubości 1,5 mm i średnicy nawojowej 15 mm, pełniąca rolę zderzaka.
Magazynek składa się z obudowy, podajnika, dna, zatrzasku oraz sprężyny. W górnej części magazynka - wzmocnienie ze szczękami. Na dole wzmocnienia znajdują się dwa przetłoczenia ograniczające głębokość wsuwania magazynka, a na prawym boku znajduje się wycięcie na zaczep zatrzasku magazynka.


Zalety: prostota konstrukcji, portatywność i małe wymiary [po złożeniu kolby i wyjęciu magazynka], idealna bron dla konspiracji. Zastosowanie połączeń gwintowanych, które umożliwiały szybki montaż, zamiast kłopotliwego spawania. Układ broni po części wzorowany na MP.40 [składana kolba i pionowo umieszczony magazynek], ale oczywiście konstrukcyjnie bliższy brytyjskiemu Stenowi. Ciekawym rozwiązaniem było wykonanie zmniejszających tarcie i odprowadzających zanieczyszczenia frezów na zamku, co było odwróceniem rozwiązania zastosowanego w niemieckim MP.40, gdzie zamek miał kształt cylindryczny, a komora zamkowa wieloboczny. W "Błyskawicy" tył gniazda lufy i przód zamka mają kształt stożkowaty, co daje wolną przestrzeń na zanieczyszczenia, a co za tym idzie, większą odporność broni na zacięcia. Innym dobrym pomysłem było zastosowanie sprężyny i zderzaka, znacznie prostszych do wykonania, a równie skutecznych, niż teleskopowej osłony sprężyny i zderzaka w MP.40.
Bardzo oryginalnym rozwiązaniem jest też łatwy do wyjęcia mechanizm spustowy z dodatkowym językiem - bezpiecznikiem. Dzięki wykonaniu wyrzutnika na gnieździe magazynka odpadało jego kłopotliwe mocowanie [jak np. w brytyjskim Stenie].

Wady [należy jednak pamiętać o ograniczeniach materiałowych i technologicznych]:
Niedogodne rozkładanie broni - konieczność odkręcenia 3 wkrętów [jakże łatwo je wówczas zgubić, biorąc pod uwagę specyfikę walk powstańczych], bez których broni nie dało się złożyć, długotrwale wykręcanie opory sprężyny [drobnozwojowy gwint, podatny na uszkodzenie]. Prymitywne przyrządy celownicze, w tym bardzo niska muszka, ledwo wystająca ponad komorę zamkową, przy relatywnie dużym otworze przeziernikowym, co powodowało, że celowanie było raczej czystą teorią [dużo lepsza byłaby szczerbina z możliwością regulacji i nieco wyższa muszka]. Rączka zamkowa blokowana wkrętem, zamiast choćby, jak w Stenie, w postaci prętowej, wkładaną w szersze wycięcie komory zamkowej.