POWIAT WARSZAWSKI

http://www.ibprs.pl/ak_obroza_kampinos/

 

m.p.  Poznańska 12, Hoża 51,

kryptonim radiowy "Ludwik II"

Od 1940 r. działał w ramach Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej VII Obwód "Obroża" obejmujący swym zasięgiem teren ówczesnego powiatu warszawskiego, okalający ze wszystkich stron stolicę. Przez cały czas konspiracji obwodem dowodził mjr "Bronisław", "Kalwin" - Kazimierz Krzyżak.

Obwód był podzielony na następujące Rejony:

- Rejon I "Brzozów" - Legionowo;

- Rejon II "Celków" - Marki;

- Rejon III "Dęby" - Rembertów;

- Rejon IV "Fromczyn" - Otwock;

- Rejon V "Gątyń" - Piaseczno;

- Rejon VI "Helenów" - Pruszków;

- Rejon VII "Jaworzyn" - Ożarów;

- Rejon VIII "Kampinos" - Łomianki.

Ponadto sztab obwodu miał kompanię osłonową o kryptonimie "Lubicz", zwaną w niektórych publikacjach Rejonem IX.
Od pierwszych dni okupacji hitlerowskiej, kiedy rozpoczęto organizowanie w terenie konspiracyjnych placówek, do połowy 1944 r. "Obroża" rozrosła się zarówno liczebnie, jak i strukturalnie. Poważnym zasileniem stała się akcja scaleniowa w 1942 r., kiedy to ówczesnemu Związkowi Walki Zbrojnej podporządkowało się wiele mniejszych, samodzielnych do tego czasu organizacji wojskowych. W rezultacie wiosną 1944 r. w obwodzie było zorganizowanych 176 plutonów liniowych i specjalistycznych oraz służby, a w ich szeregach znajdowało się około 10.000 ludzi. Niezależnie od oddziałów liniowych działały służby: łączności, kwatermistrzostwa, sanitariaty, Wojskowa Służba Kobiet, wydawnictwa i kolportaż konspiracyjnej prasy oraz tzw. Kadra Obywatelska zajmująca się organizacją kwater dla "spalonych" żołnierzy podziemia i zbiórką pieniędzy na potrzeby konspiracyjnej działalności. Łącznie w pracę "Obroży" było zaangażowanych ponad 14.000 osób.
Poszczególne Rejony miały bardzo zróżnicowane warunki do prowadzenia działalności. Np. w Legionowie, Rembertowie, Pruszkowie i Łomiankach stacjonowały silne garnizony niemieckie, a na terenie VIII Rejonu mieszkała spora grupa niemieckich kolonistów. Na możliwości prowadzenia szkolenia wojskowego wpływały również konfiguracja terenu i jego zalesienie.
Uzbrojenie oddziałów "Obroży" było bardzo słabe. Posiadana broń pochodziła przede wszystkim z zakopanego tu uzbrojenia żołnierzy Września 1939 r. Broń ze zrzutów na tym terenie w całym okresie okupacji kierowano do dyspozycji dowództwa Okręgu. Stosunkowo najlepiej były uzbrojone Oddziały Dywersji Bojowej [ODB], które od 1942 r. przeprowadzały nasilające się liczbowo akcje sabotażowe i dywersyjne. Likwidowano niemieckie transporty wojskowe, atakowano posterunki niemieckiej żandarmerii i granatowej policji, palono w urzędach gminnych akta ewidencyjne i kontyngentowe, wykonywano wyroki śmierci na szczególnie niebezpiecznych wrogach Polaków.
Podwarszawskie lasy były terenem intensywnego szkolenia wojskowego zarówno dla żołnierzy "Obroży", jak i warszawskich oddziałów konspiracyjnych.
Rozkaz operacyjny dowództwa Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej z III dekady lipca 1944 r. określał dla "Obroży" konkretne zadania na czas powstania. Były nimi: działania wojskowe uniemożliwiające Niemcom sprowadzenie posiłków dla garnizonu warszawskiego oraz organizacja zaplecza powstania w postaci szpitali, zrzutowisk i zaopatrzenia stolicy w broń, obozów jenieckich itp.
W chwili wybuchu Powstania Warszawskiego sytuacja frontowa wpłynęła w istotny sposób na warunki wykonania zadań. W ostatnich dniach lipca większa część Rejonu otwockiego była już wyzwolona, w pozostałych prawobrzeżnych, regonach nastąpiła duża koncentracja frontowych jednostek niemieckich. Tereny Rejonów lewobrzeżnych były z każdym dniem coraz bardziej zagęszczane przez jednostki okupanta. Dowództwo Obwodu zlokalizowane w Warszawie, odcięte od jednostek, nie mogło sprawować swoich podstawowych funkcji; inspektorzy sztabu: prawobrzeżny i lewobrzeżny, których zadaniem była koordynacja działań po obu stronach Wisły, również pozostali w Warszawie. W tej sytuacji dowódcy Rejonów działali osobno, w miarę lokalnych warunków i własnych możliwości.
W I Rejonie (legionowskim) walki powstańcze trwały przez kilka pierwszych dni sierpnia. Niemożliwość opanowania całego terenu spowodowała, że dowódca Rejonu mjr "Grosz" - Roman Kłoczkowski wydał rozkaz przejścia z powrotem w stan konspiracji, koncentrując część ludzi w okolicznych lasach. W wyniku tej decyzji dozbrojony i dobrze wyposażony batalion por. "Znicza" - Bolesława Szymkiewicza przeprawił się przez Wisłę, dotarł do Puszczy Kampinoskiej i tam walczył przez cały czas działań Grupy "Kampinos".
Na terenie II Rejonu walki trwały również tylko przez kilka pierwszych dni sierpnia. Dowódca Rejonu mjr "Bill" - Henryk Okińczyc na czele swoich oddziałów staczał skuteczne walki z miejscowym garnizonem niemieckim, współdziałał również z pancerną czołówką Armii Radzieckiej w Rejonie Wołomin - Struga, po wycofaniu się jednak tego zagonu pancernego nie mógł prowadzić dalszych działań wojskowych.
III Rejon (rembertowski) znalazł się w godzinie "W" w swoich miejscach koncentracji, jednak silne nasycenie terenu jednostkami nieprzyjaciela uniemożliwiło, poza kilkoma drobnymi utarczkami, rozwinięcie planowanej akcji bojowej. Prowadzona była jedynie działalność wywiadowczo-rozpoznawcza, utrzymywano też kontakt z dowództwem sąsiedniego, praskiego VI obwodu. Przez Pragę, a następnie wpław przez Wisłę, przedostała się na warszawski brzeg kilkunastoosobowa grupa żołnierzy III Rejonu z Oddziału Dywersji Bojowej pod dowództwem pchor. "Cimuraka" i włączyła się do walki powstańczej w pułku "Baszta".
Ustabilizowanie się frontu w pierwszych dniach sierpnia w okolicach Radości podzieliło na dwie części IV Rejon (otwocki). Część północna znalazła się na bezpośrednim zapleczu skomasowanych sił niemieckich i znajdujące się tam plutony nie podjęły walki. W południowej części, już wyzwolonej, działalność skoncentrowała się na udzieleniu pomocy nadciągającym w dużej liczbie żołnierzom 27. Wołyńskiej Dywizji AK, a we wrześniu na opiece medycznej dla nielicznych powstańców ze zgrupowania "Kryska", którym udało się przepłynąć z przyczółka czerniakowskiego na praski brzeg. Istniał wprawdzie plan przeprawienia oddziałów IV Rejonu na lewy brzeg Wisły przez przyczółek pod Warką i podążenia na pomoc powstaniu przez Piaseczno i Wilanów, ale wymagało to uzgodnienia z dowództwem jednostek wojskowych, do czego w rezultacie nie doszło.
Lasy Chojnowskie, leżące na terenie V Rejonu, stały się miejscem koncentracji powstańczych jednostek "Obroży", jak i oddziałów z Ochoty i Mokotowa, którym nie udało się wykonać zadań bojowych na własnym terenie. Oprócz dowódcy Rejonu kpt. "Grzegorza" - Mariana Bródki-Kęsickiego znalazł się tam również ppłk "Grzymała". Zdecydowano wspólnymi siłami dokonać natarcia na Wilanów w kierunku Sadyby, aby połączyć się z oddziałami walczącymi w Warszawie. W natarciu tym nie uzyskano powodzenia, w Wilanowie poległ ppłk "Grzymała" - Mieczysław Sokołowski, a z pododdziałów Rejonu przebiła się na Sadybę jedynie kompania pod dowództwem ppor. "Gryfa" - Stanisława Milczyńskiego. Reszta pododdziałów V Rejonu wróciła do Lasów Chojnowskich.
Koncentracja oddziałów "Obroży" VI Rejonu (pruszkowskiego) odbyła się w Lasach Sękocińskich, jednak poza wałkami o charakterze lokalnym nie przejawiły one szerszej aktywności. Z działań na terenie tego Rejonu na uwagę zasługuje nawiązanie łączności przez służby WSK z dowództwem obwodu w Śródmieściu oraz bardzo intensywna i dobrze zorganizowana pomoc dla internowanych w obozie przejściowym w Pruszkowie mieszkańców Warszawy i żołnierzy powstania.
Niewielki teren VII Rejonu był miejscem dużej koncentracji' sił niemieckich. W Ożarowie zajmował kwaterę gen. von dem Bach ze sztabem. W tej sytuacji dowódca Rejonu mjr "Jarema" - Edmund Grunwald sformował dobrze uzbrojoną kompanię, która dotarła do Puszczy Kampinoskiej i tam podporządkowała się rozkazom dowództwa Grupy "Kampinos".
Działania partyzanckie i powstańcze VIII Rejonu, ze względu na ich ciężar gatunkowy i specyfikę, zostały opisane w działaniach Grupy "Kampinos".
Pozostałe w Warszawie dowództwo "Obroży" i jego kompania osłonowa "Lubicz" włączyły się aktywnie do walk powstańczych w Śródmieściu-Południe. Kompania ta stała się zalążkiem późniejszego batalionu "Zaremba - Piorun".

komendant

mjr. ppłk. BRONISŁAW Kazimierz Krzyżak

zastępca i szef sztabumjr. PORTIER Stanisław Mazgis
kwatermistrzmjr. ROMAN Tomasz Kasprzykiewicz

Rejon I Brzozów

Legionowo 

płk. GROSZ Roman Kłoczkowski
I Batalionpor. ZNICZ Bolesław Szymkiewicz, 4 IX przeprawił się do Kampinosu

1. kompania

st. sierż. sł. st. KOMAR Ludwik Majchrzak

pluton 700

kpr.  pchor. ANDRZEJ Jerzy Winczakiewicz

pluton 701

sierż. sł. st. Józef Malicki

pluton 702

sierż. sł. st.  MORS Stanisław Kukulak

pluton 703

sierż. OBUCH Stefan Napiętek

2. kompania

ppor. rez. RYŚ Zenon Janikowski

pluton 704

kpr. pchor. SOSNA Tadeusz Gołębiewski

pluton 705

kpr.  pchor. RABCZYK Ludwik Szmidt

pluton 706

ppor. MISTER Jan Kalisiak

3. kompania

ppor. rez. KACPER Stefan Krasiński

pluton 707ppor. PRUS Antoni Patrzykąt
pluton 708ppor.  BŁYSKAWICA Zygmunt Dąbrowski
pluton 709st. bosm. FALA Aleksander Gierymski
4. kompaniappor. rez. ZYGMUNT Teofil Kowalewski
pluton 710sierż.  sł. st. MICHAŁ Antoni Dyczewski
pluton 711ppor. rez. KORWIN Waldemar Wyszkowski
pluton 712sierż. WĘDKA Edward Janik
II Batalionpor. sł. st. DĘBIEŃ Dymitr Ślizień
5. kompaniapor. JÓZEF Jan Sawicki
pluton 713ppor. rez. NURT Tadeusz Szprynger
pluton 714ppor. NN ROLA
pluton 715plut. pchor. ADOLF Tadeusz Pastwa
6. kompaniappor. rez. sap. MOTOR Jan Raczkowski
pluton 716kpr.  pchor. DĘBALA Marian Rogoziński
pluton 717st. sierż. sł. st. KOSTEK Aleksander Lasecki
pluton 718st. sierż. PIORUN Józef Pentek
7. kompaniapor. rez. kaw. JOTA Jan Janota-Brzozowski
pluton 719st.  wachm. sł. st. K 7 Wacław Czyżewski
pluton 720

sierż. ZAGŁOBA NN

pluton 721

wachm. sł. st. KRUK Tomasz Kraszewski

III Batalion - zmobilizowany częściowopor. BOGDAN Bronisław Tokaj, 4 VIII wrócił do konsp.
8. kompania

ppor. rez. OKO Władysław Danielewicz

pluton 722

kpr.  pchor. rez. MARS Stanisław Piotrowski

pluton 723

por. NIEDŹWIEDŹ Stefan Regulski

pluton 724

ppor. rez. DĄB Jan Głuszcz

pluton 725

ppor. PRYMUS NN

9. kompania

ppor. rez. WAR Eugeniusz Służewski

pluton 726

ppor. rez. LIKURG NN

pluton 727

sierż. ŻUBR Antoni Szyperek

pluton 728

sierż. rez. CZARNY Stanisław Zając

pluton 729

sierż. pchor. BURZA NN

10. kompania

ppor. DABÓG Stanisław Krupiński

pluton 730

plut. pchor. CZAJKA Stefan Stefańczyk

pluton 731

ppor.  BOLESŁAW Bolesław Baczewski

pluton 732

ppor. RAFAŁ Stanisław Janicki

pluton 733 kpr. pchor. SĘP M. Łabcnda

plutony bezpośrednio podległe kom. I Rejonu:

 

pluton saperów 734

chor. sł. st. sap. ZAGŁOBA Kościelak

pluton łączności 735

st.  sierż. ROBAK Stanisław Szpunar

Rejon II  CELKÓW

Marki

kpt./mjr rez. Bil Henryk Okinczyc
1. kompaniappor. ALF Albin Furczak
pluton 736

ppor. SOKÓŁ Marian Leszczyński

pluton 737

ppor.  rez. WIKTOR Stanisław Dąbrowski

pluton 738st. sierż. SOSNA Jan Janczak
2. kompaniappor. ZNICZ Wacław Błachnio
pluton 742ppor. BICZ Zdzisław Gałązka
pluton 743ppor. OLESKI NN
pluton 744ppor. JAR Zdzisław Kołodziejczyk
3. kompaniappor. ŁOKIETEK NN, mjr GROM Zbigniew N
pluton 739sierż. SĘP NN
pluton 740ppor. WRZOS NN
pluton 741sierż. TOPÓR Aleksander Zawada

oddziały podległe komendzie Rejonu II:

 
pluton łączności 746plut. ANDRZEJ Stanisław Dzierża
pluton saperów 748plut. ŁOPATA Adam Madej
pluton sanitarnypor. ADAM Sergiusz Hornowski

Rejon V Gątyń

Piaseczno

kpt. GRZEGORZ Marian Bródka-Kęsicki, na koncentracje dotarł 2 VIII, d-ca baonu KRAWIEC

Batalion KRAWIEC

kpt. GRZEGORZ Marian Bródka-Kęsicki

Samodzielny Batalion im. Mączyńskiego

ppor. ANTEK Marian Orłowicz, p.o. † 25 VIII

Rejon VI Helenów

Pruszków

kpt. mjr. PAWEŁ Edmund Krzywda-Rzewuski

Rejon VII Jelsk

 Ożarów

kpt. mjr. JEREMA Edmund Grunwald

Rejon VIII  Łęgów

 Łomianki - Młociny + oddziały nalibockie

kpt. SZYMON Józef Krzyczkowski

c. ranny 2 VIII lotnisko Bielany

Oddz. Stołpecko-Nalibockie Por. Góra Adolf Pilch
zastępca d-cypor. WYRWA Bogdan Jaworski, b. adiutant VIII Rej. 
kwatermistrzkpt. WOJTEK Wojciech Dwornicki
sanitariat w Krogulcudr Antoni Banis - lekarz nacz. szpitala
sanitariat w Laskachdr Kazimierz Cebertowicz, kier. szpitala
kapelani

ks. RADWAN II Jerzy Baszkiewicz

ks. prof. RADWAN III Stefan Wyszyński

pułk Palmiry - Młociny

(po włączeniu zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego do Rejonu Łomianki)

kpt. rez. SZYMON Józef Krzyczkowski,

c. ranny 2 VIII - atak na lotnisko Bielany

ppor. por. cc DOLINA Adolf Pilch

po 29 IX przebił się w Góry Świętokrzyskie

I baon [Rejonu VIII "Łęgów" - Łomianki]por. JANUSZ Janusz Lengner
1. kompania

por. ZETES Zygmunt Sokołowski

pluton 1776

plut. pchor. BERNARD Bernard Freisleben

pluton 1777

plut. pchor. DĄB II Franciszek Sznajder

pluton 1778

plut. KULECZKA Marian Kajszczak
3. kompania

kpt. KARAŚ Ignacy Jezierski

pluton 1784

plut. KAPRON Nikodem Kosiorek

pluton 1785

sierż. WIATRAK Bronisław Gromadka

pluton 1786

plut. TULIPAN Eugeniusz Przystawski

pluton 1787

chor. RYBAK Kazimierz Kozłowski
5. kompania

ppor. MACHER Marian Grobelny - 31.VII.44

d-capor. OLSZA Henryk Dobak - w Kampinosie

pluton 1792

plut. pchor. POLAN Zbigniew Pecyński

pluton 1793

plut. pchor. MURZYN Janusz Warmiński

pluton 1794

plut. SZCZAPA Stefan Burczyński
kompania szturmowapor. CZARNY Józef Snarski
II baon [Rejonu VIII "Łęgów" - Łomianki]kpt. DULKA Stanisław Nowosad
2. kompaniapor. GNIEW Zbigniew Luśniak

pluton 1780

wachm. pchor. CZARNY Józef Snarski
pluton 1781plut. Twardy Józef Gutowski

pluton 1782

plut. EDEK Antoni Michalak

pluton 1783

sierż. MŁOT Tomasz Miazga
4. kompaniapor. GNIEWOSZ Bolesław Kiełbasa
pluton 1788plut. BUT Karol Maj

pluton 1789

plut. ŁOŚ Kazimierz Majewski

pluton 1790

plut. TYGRYS Henryk Rydel

pluton 1791

plut. NUR NN

pluton łączności

plut. sł. st. Edward Pawlikowski

pluton saperów

SAMSON Ryszard Świerczyński
pluton żandarmeriiDZIK NN

I baon 78.  pp strzelców słuckich

por. DŹWIG Witold Pełczyński, po 1 IX na Żoliborzu

1. kompaniapor. DAN Franciszek NN
2. kompaniapor. STRZAŁA Witold Lenczewski
3. kompania

por. HELSKI Jerzy Piestrzyński

Dywizjon 27.  pułku ułanów im. Stefana Batorego

chor. NIECZAJ Zdzisław Nurkiewicz
I szwadronwachm. WOŁODYJOWSKI Jan Jakubowski
II szwadronwachm. LAWINA Józef Niedźwiedzki
III szwadronwachm. NARCYZ Narcyz Kulikowski
IV szwadronppor. JAWOR Aleksander Pietrucki
szwadron ckmpor. JAR Jarosław Gąsiecki
kompania WSOPpor. ŚWIT Eugeniusz Wyszomirski

Wojskowa Służba Kobiet

kom. POLKA Zofia Roesler

kompania AL 

por. TEOCH Teofil Kufel

kompania z IV baonu AL uciekła kanałami ze Starego Miasta na Żoliborz i wydostała się do Kampinosu, działała samodzielnie.

baon STRZAŁA

por. STRZAŁA Wincenty Krysz

baon KORWIN

mjr. KORWIN ? Bukowski, po 29 IX rozpuścił ludzi

baon ZNICZ

por. ZNICZ Bolesław Szymkiewicz, po 4 IX w Kampinosie

kompania PORAWA

por. PORAWA Stefan Matuszczyk z baonu PIĘŚĆ

kompania JERZYKÓW

por. JERZY Jerzy Strzałkowski
OBWÓD IOBWÓD IIOBWÓD IIIOBWÓD IVOBWÓD VOBWÓD VI OBWÓD VII  Rejon VIII
ŚródmieścieŻoliborzWolaOchotaMokotówPragapowiat warszawski "Obroża"Samodzielny Rejon Okęcie