27 III 1945 roku, w Pruszkowie aresztowani zostali przywódcy polskiego Państwa Podziemnego, którzy zbyt pochopnie zawierzyli oficerskiemu słowu honoru zapewniającemu bezpieczeństwo, jakie dał im niejaki pułkownik Pimienow. Działał on w imieniu generała Iwanowa. W atmosferze "wzajemnego zrozumienia" miano omówić najważniejsze sprawy ku wzajemnej korzyści...
Oczywiście do żadnych rozmów nie doszło. Delegacja polska z Pruszkowa natychmiast trafiła na Łubiankę i wkrótce na salę sądową, a potem do więzienia.
Jak się okazuje, ów generał Iwanow to nie kto inny, tylko generał KGB i NKWD Iwan Aleksandrowicz Sierow, jedna z najobrzydliwszych postaci w organach sowieckiej władzy. To Sierow niewiele lat potem zorganizował w podobnym stylu porwanie przywódców węgierskich w 1956 roku, co doprowadziło do szeregu egzekucji. Metoda była ta sama, podstępne zwabienia na rozmowy i natychmiastowa wywózka do Moskwy. Przewodniczącym Trybunału Wojskowego był gen. Wasyl Ulrych, który skazał na śmierć w latach 1936-38 ["Wielka Czystka"] Zinowiewa, Bucharina i marsz. Michaiła Tuchaczewskiego. Nic dziwnego, że atmosfera procesu całkowicie przypominała atmosferę czystek lat trzydziestych, a także ton rozpraw w sądach hitlerowskich prowadzonych przez osławionego Rolanda Freislera, zresztą pieczołowicie przejęty przez sądownictwo polskie lat powojennych.
Na Zachodzie sprawa zaniepokoiła nieco polityków, ale nie tyle ze względu na los oskarżonych, ile z obawy, by wytykanie sprawy nie uraziło przypadkiem radzieckich przywódców, przed którymi skakano na dwóch łapkach...
Prasa polska podała treść oskarżenia wraz ze stwierdzeniem, że gen. Leopold Okulicki w czasie śledztwa całkowicie potwierdził swą winę.

Tymczasem generał powiedział:

"Ten proces ma charakter polityczny. Chodzi o ukaranie Polskiego Podziemia. Nie możecie udowodnić, że nie walczyliśmy z Niemcami przez pięć lat, ale, jak we wszystkich procesach politycznych chcecie pozbawić nas tego atutu. Najlepsi polscy patrioci i demokraci wzięli udział w tej walce. Nie oskarżajcie nas o kolaborację z Niemcami. Oznacza to pozbawianie nas honoru. Oskarżacie 300.000 członków Armii Krajowej - Naród Polski."

tow. Wasyl Ulrych

tow. Iwan Aleksandrowicz Sierow

Proces szesnastu przywódców Polski Podziemnej trwał w Moskwie od 18 do 21 czerwca 1945 r.
Oskarżonym postawiono fałszywe zarzuty, między innymi: współpracę Armii Krajowej z Niemcami i dywersję na tyłach Armii Czerwonej.
Proces miał zdyskredytować legalne władze Rzeczpospolitej Polskiej w oczach społeczeństwa polskiego i światowej opinii publicznej.
Proces ten był jednym z ostatnich z serii pokazowych procesów politycznych epoki stalinowskiej w ZSRR. Tezy przedstawione w "akcie oskarżenia" nie ograniczały się tylko do zarzutów dotyczących konkretnych czynów, których mieli dopuścić się oskarżeni.
Stwierdzono w nim również nielegalność Armii Krajowej, Delegatury Rządu na Kraj i Rady Jedności Narodowej - konspiracyjnej reprezentacji ugrupowań związanych z obozem londyńskim, wskazując jednocześnie na prawo do sprawowania władzy przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego i Krajową Radę Narodową.
Jako oskarżyciel wystąpił prokurator Rudenko - późniejszy reprezentant ZSRR na Procesie Norymberskim.

Gen. Leopold Okulicki postanowił bronić się sam - zrezygnował z usług sowieckiego "obrońcy z urzędu". Zeznawał po rosyjsku, powołując na świadków - współoskarżonych.

Łudził się, że w ZSRR istnieje coś na kształt sprawiedliwości...

21 czerwca 1945 roku o godzinie 4:30 w nocy sędzia Ulrich ogłosił wyrok. Tego samego dnia w Moskwie Józef Stalin powołał marionetkowy "Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej"...

 

 

imię, nazwisko - pełniona funkcja

wyrok

dalszy los

gen. Leopold Okulicki "Niedźwiadek", ostatni dowódca Armii Krajowej, komendant Sił Zbrojnych w Kraju.

10 lat

Zmarł w sowieckim więzieniu 24.XII.1946 - prawdopodobnie zamordowany.

Jan Stanisław Jankowski "Soból", wicepremier, Delegat Rządu na Kraj, działacz Stronnictwa Pracy, inż. chemik.

8 lat

Zmarł w sowieckim więzieniu 13.III.1953, na 2 tygodnie przed końcem wyroku - prawdopodobnie zamordowany.

Stanisław Jasiukowicz, zastępca Delegata Rządu na Kraj, minister, wiceprezes Stronnictwa Narodowego, dr ekonomii politycznej.

5 lat

Zmarł w sowieckim więzieniu, prawdopodobnie 22.X.1946. Miejsce jego pochówku jest nie znane...

Adam Bień, zastępca Delegata Rządu na Kraj, od maja 1944 minister, czł. Krajowej Rady Ministrów Rządu RP w Londynie; we władzach cywilnych Powstania Warszawskiego, po jego upadku w organizacji "NIE", wiceprezes Stronnictwa Narodowego, dr ekonomii politycznej.

5 lat

Zmarł 4.III.1998 w wieku 99 lat, w Klinice Rządowej w Warszawie. Pochowany zgodnie ze swoją wolą na cmentarzu parafialnym w Niekrasowie.

Aleksander Zwierzyński, wiceprzewodniczący RJN, prezes Stronnictwa Narodowego, dziennikarz.

8 m-cy

W listopadzie 1945 roku powrócił do kraju. Zmarł w Tuszynie w 1958.

Kazimierz Pużak, przewodniczący RJN, przywódca i współtwórca Polskiej Partii Socjalistycznej - WRN, prawnik.

1,5 roku

Zwolniony ?XI 1945, powrócił do Polski, nie zgodził się na emigrację. Aresztowany przez UB w 1947,

skazany na 10 lat, zm.30.VI.1950.

Kazimierz Bagiński, wiceprzewodniczący KRN, wiceprzewodniczący Stronnictwa Ludowego.

1 rok

Po zwolnieniu zmuszony do emigracji. zm. w 1966 w USA.

Stanisław Mierzwa, członek RJN, przedstawiciel Stronnictwa Ludowego, adwokat.

4 m-ce

Zmarł 10.X.1985 w Krakowie, pochowany w grobie Wincentego Witosa na cmentarzu w Wierzchosławicach.

kpt. Eugeniusz Czarnowski, oficer AK, członek RJN, prezes Zjednoczenia Demokratycznego, ekonomista.

6 m-cy

Zmarł w 1947

Józef Chaciński, członek RJN, prezes Stronnictwa Pracy, adwokat.

4 m-ce

Zmarł w 1954

Zbigniew Stypułkowski, członek RJN, przedstawiciel Stronnictwa Narodowego, przywódca i współtwórca Narodowych Sił Zbrojnych, adwokat.

4 m-ce

Po zwolnieniu i powrocie do Kraju zmuszony do emigracji. Zmarł 30.III. 1979 w Wielkiej Brytanii.

Feliks Urbański, członek RJN, przedstawiciel Stronnictwa Pracy, urzędnik.

4 m-ce

Zmarł w 1949

Stanisław Michałowski, członek RJN, wiceprezes Zjednoczenia Demokratycznego, prawnik.

uniewinniony

Zmarł w 1984

Kazimierz Kobylański, członek RJN, przedstawiciel Stronnictwa Narodowego, członek sztabu Narodowych Sił Zbrojnych, inżynier.

uniewinniony

Zmarł w 1978

Antoni Pajdak, zastępca Delegata Rządu na Kraj, minister, działacz Polskiej Partii Socjalistycznej, adwokat. Był legionistą, uczestnikiem wojny z bolszewikami w 1920, później jedną z najwybitniejszych postaci przedwojennego ruchu socjalistycznego.

10 lat

Wrócił do Polski w roku 1955. We wrześniu 1976 był członkiem-założycielem Komitetu Obrony Robotników [KOR].  Zmarł w 1988.

Józef Stemler-Dąbski, wiceminister Departamentu Informacji Delegatury Rządu na Kraj, pedagog, członek PCK.

uniewinniony

Zmarł w 1965

 

powrót