SZP - ZWZ

Referat "C" Oddziału III Dowództwa Głównego SZP

później

Sztabu Komendy Głównej ZWZ

W oddziale III Dowództwa Głównego SZP - czyli w oddziale "Operacji i Wyszkolenia", jeszcze podczas tworzenia go jesienią 1939, powołany został referat "IIIc", którego zadaniem była organizacja i kierowanie walką czynną, przewidywaną jako jedno z głównych zadań Służby Zwycięstwu Polski. Jeszcze wtedy, w okupowanej Polsce łudzono się, że wkrótce na Zachodzie ruszy wielka francuska ofensywa - w związku z tym przekonaniem krajowe struktury konspiracyjne skierowano na tory "walki sabotażowej". Oczywiście Francuzi nie ruszyli. Ale jesienią 1939 w szeregach oficerów WP nie brano pod uwagę takiej alternatywy. "Najczarniejsze scenariusze" zakładały przeprowadzenie Wielkiej Ofensywy - no, najpóźniej wiosną 1940...

Do tego czasu postanowiono przygotować polskie Państwo Podziemne do czynnego udziału w pokonaniu "odwiecznego wroga - Niemca".

Czerwiec 1940: "Niepokonana armia francuska w natarciu!"

Na czele referatu IIIc stanął mjr. sł. st. sap. Franciszek Niepokólczycki ["Franek", "Szubert", "Teodor"], który jeszcze pod koniec tego roku [listopad-grudzień] powołał do życia "sztab dywersji", złożony głównie z oficerów służby stałej saperów, którzy od początków okupacji niemieckiej zaczęli gromadzić się w Warszawie wokół swego starszego kolegi, pełniącego równocześnie w Sztabie SZP funkcję szefa Wydziału Saperów.

W skład tego "sztabu dywersji" weszli jako jego członkowie, a zarazem przyszli dowódcy tworzących się powoli pierwszych oddziałów saperskich, następujący oficerowie:

mjr. sł. st. sap. Kazimierz Mizerek

mjr. sł. st. sap. Zenon Szreyer

kpt. dypl. sł. st. sap. Jan Wojciech Kiwerski "Lipiński", "Rudzki"

kpt. sł. st. sap. Wacław Janaszek "Wacek", "Bolek"

kpt. sł. st. sap. Jerzy Lewiński "Jurek"

por. sł. st. sap. Jan Kajus Andrzejewski "Jan"

por. sł. st. sap. Zbigniew Lewandowski "Zbyszek"

por. sł. st. sap. Mieczysław Kurkowski "Mietek"

por. sap. Ludwik Wąsikowski.

Większość z wyżej wymienionych oficerów w latach 1942-1943 wejdzie w skład Kedywu KG AK i Kedywu Okr. Warsz. AK.

W ciągu kolejnych miesięcy zespół ten powiększał się o nowych oficerów, a jednocześnie dekompletował przez przesunięcie niektórych z nich do nowotworzonych Okręgów SZP czy później ZWZ.

Zespoły tworzone przez oficerów-saperów jako pierwsze zasilą powołany w kwietniu 1940 Związek Odwetu.

Szef referatu mjr. Niepokólczycki nawiązał kontakty z placówkami naukowo-badawczymi i specjalistami różnych dziedzin. Tworzyli oni opracowania wykorzystywane w późniejszym okresie przez wszystkie piony walki bieżącej. Powstawały pierwsze tajne wytwórnie sprzętu bojowego - głównie wytwórnie materiałów wybuchowych i środków saperskich.

Najaktywniejszymi współpracownikami referatu byli: prof. dr Józef Zawadzki "Juliusz" [rektor PW, ojciec Tadeusza "Zośki" Zawadzkiego], prof. dr Irena Maternowska "Irena", prof. dr Zygmunt Szymanowski "Sewer", doc. dr Henryk Gnoiński "Zygmunt", dr Czesław Bogusławski "Tytus", inż. Przemysław Kraczkiewicz "Piotr", inż. Czesław Honowski "Czesław", inż. Jan Rybkowski. Zespół ten na początku 1940 opracował instrukcje sabotażowo-dywersyjne, dotyczące głównie niszczenia obrabiarek, środków komunikacji, materiałów pędnych itp.