Stopnie służbowe Schutzstaffel der NSDAP w latach 1925 - 1945

Nikt tak jak Niemcy, nie potrafi komplikować najprostszych rzeczy... Do takich wniosków dochodzę studiując np. strukturę niemieckiej policji w latach 1936-45. Już samo poznanie siatki organizacyjnej IV Urzędu RSHA [bardziej znanego pod nazwą Gestapo] przyprawia o zawrót głowy. Najgorsze w tym wszystkim jest to, że gdy już człowiek przebrnie przez skomplikowane nazwy wydziałów, referatów, sekcji i samodzielnych komórek, i gdy już "połapie się" w całej ich organizacji np. na rok 1942, to po chwili okazuje się, że właśnie jesienią tego roku dokonano w referatach wewnętrznych Gestapo kolejnych zmian! W czasie procesów norymberskich alianccy prokuratorzy mieli z tym sporo problemów i długo nie odróżniali SS od Gestapo, a to ostatnie mylili z SD. Po mozolnych studiach dokumentów i po przesłuchaniu wielu świadków wreszcie odróżnili np. SS-Reiterei [jazda - konnica SS, którą w 1946 Międzynarodowy Trybunał Wojskowy wykluczył z listy organizacji przestępczych] od SS-Reiterstandarten [pułki kawalerii Waffen-SS walczące m.in. z sowiecką partyzantką].

SS-Standartenführer Julius Schreck, twórca Stosstrupp "Adolf Hitler". Nie bez racji nazywany "chodzącą karykaturą Führera". W wielu publikacjach mylnie tytułowany "pierwszym Reichsführerem SS".

Jak widać, problemów związanych z tą formacją, współcześni badacze nadal mają sporo...

Uwagę zwraca wczesny wzór patek kołnierzowych i insygnia SS zaprojektowane w 1929.

Jeżeli do tego dodamy, że samo SS wielokrotnie pączkowało dzieląc się na Allgemeine-SS, SS-Totenkopfverbände i SS-Verfügungstruppe, z których jesienią 1939 wyłoniło się późniejsze Waffen-SS - mamy cały obraz historii "Eskadr Ochronnych" - zagmatwany do granic możliwości. Przy chęci uporządkowania tych spraw, stale napotykam na nowe przeszkody. Prawie wszystkie  dostępne źródła, różnią się między sobą w wielu istotnych szczegółach, dodatkowo komplikując i tak trudny temat.

Podobnie jest ze stopniami służbowymi w SS. Uwierzcie mi, jest to sprawa równie prosta jak jelito cienkie... Ale razem spróbujemy przez to przebrnąć. Na początek proponuję parę słów o powstaniu SS jako samodzielniej organizacji.

skok do tabeli stopni

Moim honorem jest wierność - motto umieszczane na sztyletach i klamrach pasów SS

Oficjalna historia tej do dziś budzącej grozę organizacji rozpoczęła się 9 listopada 1925. Wówczas to, Adolf Hitler powołał do życia nową formację: Schutzstaffel der Nazionalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, w skrócie SS ["Eskadry Ochronne Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej"]. 

Nazwę wymyślił Hermann Göring, w czasie I Wojny Światowej as niemieckiego lotnictwa [22 powietrzne zwycięstwa], członek, a później dowódca słynnej eskadry "Czerwonego Barona" - von Richthofena, w której mianem "Schutzstaffel" określano małe eskadry myśliwców osłaniających bombowce. I takie właśnie zadanie przypadło w udziale tej nowej formacji: ochrona partyjnych bonzów z czołówki NSDAP. Dodać należy, że przed powołaniem do życia SS, od marca 1923 osobistą ochroną Führera zajmowała się "Stabswache" ["warta sztabowa"], przemianowana 16 maja tego roku na Stosstrupp "Adolf Hitler". Był to mały, kilkunastoosobowy "oddział uderzeniowy", złożony ze specjalnie dobranych najgorliwszych bojowców, którymi dowodził Julius Schreck - w wielu publikacjach mylnie określa się go jako "pierwszego Reichsführera SS". Na początku swego istnienia SS formalnie wchodziło w skład Sturmabteilungen [Oddziałów Szturmowych] czyli popularnych SA. Zewnętrznie SS-mani od SA-manów różnili się tylko czarnymi krawatami i czapkami narciarskimi ze znakiem trupiej główki "Totenkopf" - było to godło zapożyczone z Freikorps "Erhardt Brigade". 

Nie bardzo wiadomo dlaczego niektórzy historycy pierwsze oddziały SS nazywają... "czarnymi koszulami". Jedyną tak odzianą formacją były włoskie "Czarne Koszule", czyli faszystowska gwardia Mussoliniego. Członkowie SS czarnych koszul nigdy nie nosili. SS-mani używali stopni takich samych jakie obowiązywały w SA, a wcześniej we Freikorpsach.

więcej o białej broni SS >>>>>>

 

W pierwszym okresie [1929-1933] stopni tych było zaledwie osiem:

SS-Mann
SS-Scharführer
SS-Sturmführer
SS-Sturmbannführer
SS-Standartenführer
SS-Oberführer
SS-Gruppenführer
SS-Obergruppenführer/SS-Reichsführer

Pierwsze jednostki Schutzstaffel składały się z 10-osobowych oddziałów [Truppen] rozsianych po wszystkich większych miastach Niemiec. Wiosną 1926 istniało już 75 takich oddziałów o niepełnych etatach. Od samego początku trwała nieustanna rywalizacja pomiędzy SA i SS. Szefowie lokalnych oddziałów SA, zazdrośni o swoją pozycję w hitlerowskiej hierarchii, usiłowali blokować nabór nowych członków SS, bowiem dopiero 10-osobowy oddział uzyskiwał niezależność od SA i podlegał władzom SS. Mimo tych trudności szeregi SS rosły. W związku ze zwiększającą się liczbą członków, powołano naczelne dowództwo: SS-Oberleitung. Pierwszym szefem Dowództwa SS został Josef Berchtold, używający odtąd - wprowadzonego w listopadzie 1926 - tytułu: Reichsführer der Schutzstaffel [RfSS]. Kolejnym Reichsführerem SS, w marcu 1927, został Erhard Heiden. Po wykryciu jego powiązań z policją Republiki Weimarskiej, 6 stycznia 1929 na stanowisko trzeciego, przedostatniego w historii Reichsführera SS, powołano najsłynniejszego członka tej formacji, legitymującego się nr SS-168: Heinricha Himmlera. Późniejszy twórca potęgi milionowego "czarnego zakonu" objął komendę nad 280-cioma SS-manami i z miejsca przystąpił do rozbudowy powierzonej mu organizacji. Należy obiektywnie przyznać, że poszło mu z tym lepiej niż z prowadzoną wcześniej... kurzą farmą. Przede wszystkim postawił na elitarność. Himmler dążył do stworzenia organizacji niczym nie przypominającej opanowanej przez męty społeczne i lumpenproletariat szturmówek SA. Chciał, by jego SS składała się z ludzi starannie dobranych pod względem rasy, warunków fizycznych i pochodzenia społecznego.

"Totenkopfring der SS"

więcej o pierścieniu...

Zmienił warunki przyjęcia do SS. Odtąd były surowe: udokumentowane pochodzenie przodków do 1750 roku, nordycki wygląd, wzrost minimum 170 cm i wysoka sprawność fizyczna. Ponadto od każdego kandydata na SS-mana [SS-Anwärter] wymagano, aby za własne pieniądze kupił sobie czarny uniform i wysokie czarne buty. Te ostatnie warunki powstrzymały w latach kryzysu napływ do SS masy bezrobotnych lub gorzej opłacanych robotników. W chwili, gdy szeregi SA puchły, przy blisko 500.000 członków, SS zachowały swoją elitarność, stopniowo zwiększając liczbę małych liczebnie oddziałów. W 1929 w ich szeregach było zaledwie 1.900 ludzi, w kwietniu 1932 już 30.000, a w dniu objęcia władzy przez Adolfa Hitlera - 30 stycznia 1933 SS liczyły 52.000 ludzi. Himmler rozbudował swoją organizację wzorując się na strukturach SA i... stworzonym przez Ignacego Loyolę Zakonie Jezuitów [Hitler żartobliwie nazywał Himmlera swoim Loyolą]. Powstawać zaczęły większe jednostki organizacyjne. W sierpniu 1929 na mundurach SS-manów pojawiły się pierwsze patki na kołnierz. Na prawej patce umieszczony był numer jednostki - na lewej stopień. Oficerowie od stopnia SS-Standartenführera oznaczenie stopnia nosili na obu patkach. Sami SS-mani oficerów tych nazywali "dębowcami", gdyż właśnie od stopnia SS-Standartenführera na patkach kołnierzowych pojawiały się liście dębu ["Eichenlaub"] i kwadratowe gwiazdki ["Stern"] ułożone w różnych kombinacjach.

SS-Ausweis,

legitymacja potwierdzająca członkostwo w Allgemeine-SS.

Na początku 1930 w Allgemeine-SS [Ogólne SS] wprowadzono nową strukturę organizacyjną: najmniejszą jednostką był SS-Schar - drużyna w składzie 8 członków dowodzonych przez SS-Scharführera, z trzech Scharów składał się SS-Trupp [pluton dowodzony przez SS-Truppführera], z trzech Truppen składał się SS-Sturm, liczący od 70 do 120 członków [kompania z SS-Obersturmführerem na czele]. Trzy Sturmy tworzyły SS-Sturmbann [batalion] o liczebności 250-600 członków, którymi dowodził SS-Sturmbannführer. Trzy lub cztery Sturmbanny tworzyły SS-Standarte - pułk liczący 1000-3000 ludzi, którym dowodził SS-Standartenführer. Kilka SS-Standarten tworzyło SS-Untergruppe, przemianowaną później SS-Abschnitt [Odcinek - odpowiednik brygady]. Kilka SS-Abschnitten tworzyło SS-Gruppe lub SS-Oberabschnitt ["Grupa", późniejszy "Nadodcinek" - odpowiednik dywizji piechoty] z SS-Gruppenführerem na czele.

Z rozbudową struktur terenowych wiązała się potrzeba dalszych zmian w nomenklaturze SS oraz konieczność wprowadzenia nowych funkcji i stopni. 19 maja 1933 zatwierdzono 9 nowych stopni. Ich ogólna liczba zwiększyła się do 18.

Stopnie w latach 1933-1934

SS-Mann
SS-Sturmmann
SS-Rottenführer
SS-Scharführer
SS-Oberscharführer
SS-Truppführer
SS-Obertruppführer
SS-Sturmführer
SS-Obersturmführer
SS-Sturmhauptführer
SS-Sturmbannführer
SS-Obersturmbannführer
SS-Standartenführer
SS-Oberführer
SS-Brigadeführer
SS-Gruppenführer
SS-Obergruppenführer
SS-Reichsführer [patka wprowadzona w 1934]

Pod koniec roku 1933 na patkach kołnierzowych pojawiły się charakterystyczne znaki runiczne SS [Sig-Runen]. Runy na patkach oficerów były haftowane ręcznie przy użyciu prawdziwej srebrnej nici. Znaki na patkach podoficerów i szeregowych haftowano ręcznie białą nicią bawełnianą. W czerwcu 1934 jednostki Politische Bereitschaften ["Pogotowie Polityczne"] przydzielono do SS-Oberabschnitte Süd, Südwest i Mitte. Oddziały Politische Bereitschaften otrzymały patki ozdobione znakami runicznymi odpowiednio: "SS/1", "SS/2" i "SS/3". Cyfry były tej samej wielkości co runy.

więcej o patkach kołnierzowych >>>>>

Od maja 1933 patki wersji dla podoficerów obwiedzione były biało-czarną plecionką, oficerskie srebrno-czarną. W 1942 plecionki z patek podoficerskich usunięto, natomiast w oficerskich zastąpiono je linką aluminiową. Przed wybuchem wojny oddziały SS-Verfügungstruppen zaadoptowały patki Politische Bereitschaften. Nowe patki miały jednak mniejsze cyfry niż w PB. Po lewej patka SS-Standarte "Der Führer".

W roku 1934, pod naciskiem Hitlera dowództwo Reichswehry uznało stopnie podoficerskie i oficerskie Oddziałów Dyspozycyjnych SS [do stopnia SS-Standartenführera włącznie] za równoważne ze stopniami wojskowymi. Była to nagroda armii za krwawą "Noc długich noży" ["Nacht der langen Messer"] 30 VI 1934, kiedy to SS rozprawiło się z liderami SA zagrażającymi Reichswehrze. Wówczas też Himmler uzyskał pełną niezależność od szefostwa SA. Od tego momentu mógł już bez większego skrępowania realizować swoje plany rozbudowy "Czarnego Zakonu". 

Kolejne zmiany w nazwach stopni SS nastąpiły już 15 i 24 X 1934. Wymieniono sześć stopni i dodano jeden zupełnie nowy: SS-Unterscharführera, a ich ogólna liczba zwiększyła się do 19.

nazwa obowiązująca do 15 X 1934

nazwa obowiązująca od 1934 do 1945

SS-Scharführer

SS-Unterscharführer

SS-OberscharführerSS-Scharführer
SS-TruppführerSS-Oberscharführer
SS-ObertruppführerSS-Hauptscharführer
SS-SturmführerSS-Untersturmführer
SS-SturmhauptführerSS-Hauptsturmführer

Stopnie w latach 1934-1940

SS-Anwärter
SS-Mann

SS-Sturmmann

SS-Rottenführer

SS-Unterscharführer

SS-Scharführer

SS-Oberscharführer

SS-Hauptscharführer

SS-Sturmscharführer

SS-Untersturmführer

SS-Obersturmführer

SS-Hauptsturmführer

SS-Sturmbannführer

SS-Obersturmbannführer

SS-Standartenführer

SS-Oberführer

SS-Brigadeführer

SS-Gruppenführer
SS-Obergruppenführer
Reichsführer SS

Pierwszy typ naramienników SS

szeregowi i podoficerowie
oficerowie młodsi
oficerowie starsi
generałowie

Reichsführer SS

Stopnie w latach 1940-1942

[z patek szeregowych i podoficerów usunięto czarno-białe obszycie]

SS-Anwärter
SS-Mann
SS-Sturmmann

SS-Rottenführer

SS-Unterscharführer

SS-Scharführer

SS-Oberscharführer

SS-Hauptscharführer

SS-Sturmscharführer

SS-Untersturmführer

SS-Obersturmführer

SS-Hauptsturmführer

SS-Sturmbannführer

SS-Obersturmbannführer

SS-Standartenführer

SS-Oberführer

SS-Brigadeführer

SS-Gruppenführer

SS-Obergruppenführer

Reichsführer SS

1 grudnia 1939, w związku z tworzeniem Waffen-SS, Oberkommando der Wehrmacht uznało za równoważne z wojskowymi stopnie: SS-Brigadeführera, SS-Gruppenführera i SS-Obergruppenführera, do których dodawano odpowiedni stopień generalski np.: SS-Brigadeführer und Generalmajor der Waffen-SS. Ostatecznie dopiero w 1942 ustaliła się struktura stopni SS, które obowiązywały już do końca wojny. 4 kwietnia 1942, Hitler - na wniosek Himmlera - ustanowił nowy, najwyższy stopień generalski: SS-Oberstgruppenführer und Generaloberst der Waffen-SS. Wiązało się to z obejmowaniem przez generałów SS dowodzenia większymi związkami operacyjnymi [korpusy, armie, grupy armii]. Oficerowie formacji policyjnych SS przy stopniu SS używali również stopnia policyjnego np. SS-Gruppenführer und Generalleutnant der Polizei. Oczywiście to wszystko byłoby zbyt proste bez zasad, jakim podlegali członkowie Allgemeine-SS. Ich, zrównanie stopni SS z wojskowymi nie dotyczyło i z chwilą powołania do wojska porucznika z Allgemeine-SS, był on równocześnie porucznikiem i... szeregowcem - oczywiście jeśli nie posiadał żadnego wojskowego przeszkolenia. To wszystko takie jasne, prawda? Ach, zapomniałbym dodać, że każda zmiana stopni SS wiązała się z wprowadzaniem ich nowych odznak: pasków, kwadratowych gwiazdek i liści dębu, które pojawiały się w wielu wariantach i kombinacjach. Krój liści na patkach oficerskich zmienił się także w 1942. Często w książkach spotykam źle podpisane zdjęcia SS-mańskich generałów. Powód popełniania błędów jest prosty: autorzy nie znają dokładnego czasu powstania danej fotografii lub nie rozróżniają kroju poszczególnych "Eichenlaubów". Przykładowo: trzy liście dębu były odznaką SS-Gruppenführera do 1942 lub SS-Brigadeführera po 1942. Trzeba więc dokładnie znać czas powstania danego zdjęcia, aby móc je spokojnie podpisać lub doskonale orientować się w kroju poszczególnych liści - ale to jest zabawa dla koneserów. Zilustruję to na przykładzie dwóch przystojniaków, "aryjczyków rasy nordyckiej":

Paul Hausser

Twórca SS-VT, szkoły w Bad Tölz, później Waffen-SS.

Na patkach ma trzy Eichenlauby wczesnego kroju - tak więc widzimy SS-Gruppenführera przed rokiem 1942.

Heinz Lammerding

Dowódca 2. SS-Pz.Div."Das Reich".

Na patkach ma również trzy Eichenlauby, lecz w tym przypadku oznaczają one stopień SS-Brigadeführera.

Oczywiście znawcy tematu, którzy doskonale wiedzą, że jesienią 1941 w bitwie pod Borodino Hausser stracił oko, a karierę wojskową zakończył w randze SS-Oberstgruppenführera, drogą dedukcji mogą dochodzić do przybliżonego czasu powstawania jego wojennych zdjęć. Czasami wiedza nt. "co komu i kiedy urwało" - bywa przydatna - nawet jeżeli akurat nie jest się Inspektorem ZUS-u :)

Tu już jest wszystko jasne; tak wyglądał Paul Hausser jako SS-Obergruppenführer.

Do 1940 podoficerowie SS mieli patki obwiedzione plecionym biało-czarnym sznurem, później kołnierze starszych podoficerów były obwiedzione białym galonem. Naramienniki, podobnie jak w Wehrmachcie, miały wypustki w barwach broni i służb - "Waffengattungsfarben" - w skrócie "Waffenfarbe". Barwy broni umieszczono także na obszyciach czapek i szwach spodni mundurów wyjściowych. Po 1942 zaniechano tego z powodów ekonomicznych - III Rzeszy nie było już stać na marnowanie czasu i pieniędzy na - bądź co bądź - ozdoby...

Wybrane przykłady Waffenfarbe na naramiennikach:

piechota

strzel górscy

artyleria

kawaleria

pionierzy

sł. med.

panzer

pz. grenad.

Poniżej przedstawiam niektóre rodzaje opasek pułkowych i dywizyjnych - ärmelband - których ogólną liczbę szacuję na około 60 - oczywiście nie licząc poszczególnych odmian różniących się rodzajem nici, krojem pisma itd.; opasek służbowych, naramienników Schulterklappe i patek kołnierzowych Kragenspiegel. Produkcją SS-mańskich insygniów zajmowało się ponad 30 firm prywatnych i będących własnością SS [ulokowanych głównie w obozach koncentracyjnych]. Stąd też brały się różnice w ich wyglądzie. Korzystano z różnych materiałów, które nie zawsze odpowiadały normom opracowanym przez RZM. Na prezentowanych zdjęciach uwagę zwracają wczesne patki i naramienniki obszyte biało-czarnym sznurkiem, cyfry na patkach pułku "Der Führer", metalowe inicjały na pagonach SS-Standarte "Germania" i patka albańskiej 13. Ochotniczej Górskiej Dywizjii SS-"Handschar" [ramię z albańskim mieczem, od którego nazwę wzięła dywizja]. Dywizje Waffen-SS sformowane z obcokrajowców, w większości używały własnych patek - rzadziej klasycznych runicznych znaków "Sig", do noszenia których nie miały prawa.

więcej o patkach kołnierzowych >>>>>

W 1932 ujednolicono wygląd patek kołnierzowych, które do tego czasu były wykonywane w wielu drobnych zakładach, a nawet metodami chałupniczymi, przez co występowały między nimi znaczne różnice.

W nowych przepisach mundurowych ustalono wymiary patki: 40x55 mm. Pod koniec okresu przedwojennego pojawiły się patki tkane maszynowo. Początkowo zakładano je tylko do mundurów polowych.

Na naramienniki żołnierze 1. Pz.Div. SS-Leibstandarte "Adolf Hitler" nakładali szlufki z wyhaftowanym monogramem Führera [AH]. W lutym 1945 Hitler specjalnym rozkazem odebrał żołnierzom tej jednostki przywilej noszenia swoich inicjałów. Wiązało się to z klęską 6. APanc SS nad Balatonem. Rozgoryczeni SS-mani odpowiedzieli na ten rozkaz w sposób, który dobrze oddaje ducha tej jednostki: odesłali na adres Kancelarii Rzeszy pudło ze zdjętymi opaskami i oberwanym ramieniem jednego ze swoich kolegów.

opaska oficerska "Der Führer"

SS-VT "Deutschland"LSSAHSS-HandscharSS-Galizien

srebrna taśma do obszywania galonów, szewronów i pagonów SS

ärmelband: "SS-Feldgendarmerie" - opaska żandarmerii polowej Waffen-SS wprowadzona w 1942. Wykonywano ją w dwóch technikach: tkane maszynowo aluminiową nicią [MW] albo tkane maszynowo bawełnianą - jedwabną szarą nicią [BEVO]. Rozmiary opaski: 28 x 490 mm.

Oznaczenie rodzaju służby - tu: łączność - noszone na lewym rękawie 7 cm nad opaską pułkową

SS-Oberschütze

Gwiazdka - "Stern" - noszona na lewym rękawie pod orłem - oznaczenie półrocznej służby

SS-Sturmmann

Szewron naszywany na lewym rękawie pod orłem.

 SS-Rottenführer

Szewron naszywany na lewym rękawie pod orłem.

Naramienniki [Schulterklappe] i patki kołnierzowe [Kragenspiegel] - podobnie jak wszystkie inne elementy mundurów ulegały ciągłym zmianom i modyfikacjom. Aż cztery Wyższe Urzędy SS zajmowały się projektowaniem, zatwierdzaniem nowych wzorów i zlecaniem produkcji insygniów dla tej organizacji.

"Stern" - "gwiazdka" noszona na patkach kołnierzowych i naramiennikach.

Schulterklappe SS-Sonderführera

Urzędami tymi były:  

SS-Hauptamt [SS-HA] - Główny Urząd SS

SS-Führungshauptampt [SS-FHA] - Główny Urząd Dowodzenia SS

SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptampt [SS-WVHA] - Główny Urząd Administracyjno-Gospodarczy SS

Hauptamt Persönlicher Stab der Reichsführer SS [PerSt. RfSS] - Osobisty Sztab Reichsführera SS

Reichszeugmeisterei der NSDAP [RZM] - Biuro do zawierania kontraktów z firmami produkującymi elementy umundurowania oraz insygnia partyjne i SS. 

RZM zajmowało się także dystrybucją umundurowania, oporządzenia, insygniów i odznaczeń wszystkich organizacji podległych NSDAP - w tym oczywiście również SS.

Poczynając od opakowań prezerwatyw a kończąc na skórzanych denkach czapek, stempel RZM znajdował się na  wszystkich rzeczach dopuszczonych do używania przez SS...

Kragenspiegel

Wczesny typ patki SS-Brigadeführera. Ręcznie wyszywana srebrnym "bajorkiem" na podkładce z czarnego aksamitu. U wyższych oficerów zdarzały się patki haftowane na specjalne zamówienie. Wykonywano je oryginalnym srebrem. Późniejsze wersje patek oficerskich zaopatrzone były w zatrzaski ułatwiające ich szybkie przypięcie do kołnierza, co ułatwiało np jego wypranie bez narażania patek na zniszczenie.

ärmelband der SS

Opaska z czarnymi lamówkami noszona do uniformu Allgemeine SS.

Na jej odwrocie również umieszczano stempel RZM...

Oczywiście decydujący głos w sprawach insygniów miał sam Heinrich Himmler, który zwykle konsultował się z artystami należącymi do jego Sztabu Osobistego. Projektantami insygniów SS byli: prof. Benno von Arent i SS-Oberführer prof. Karl Debitsch. Produkcją zajmowały się firmy należące do SS, m.in. Bekleidungslager Dachau. Himmler, "wielki znawca historii Zakonu Krzyżackiego", z lubością nawiązywał do średniowiecznej heraldyki rycerzy Najświętszej Marii Panny... Barwy SS [czerń i biel] zostały zapożyczone wprost od średniowiecznych "krzyżaków". Honorowy sztylet SS zaprojektowano opierając się na XVI-wiecznym szwajcarskim sztylecie tzw. "holbeinowskim". Już po wojnie odkryto wiele portretów wyższych oficerów SS, na których widnieli oni w krzyżackich płaszczach i zbrojach...

Pierwsze naramienniki SS miały formę wąskich plecionek, noszonych tylko na prawym ramieniu. W 1935 roku, gdy SS otrzymało nowe szare mundury, wydano rozkaz aby od tej pory podoficerowie zakładali dwa naramienniki. Były takie same jak te używane w Allgemeine-SS. Szeregowcy i podoficerowie formacji militarnych otrzymali nowe naramienniki wzorowane na tych używanych w armii, jednak nie posiadały oznaczeń stopnia wojskowego. W tym czasie oznaczenie stopnia znajdowało się tylko na patkach kołnierza. Powodowało to zatargi z Wehrmachtem, którego żołnierze nie rozróżniali stopni SS i w czasie wspólnych działań nie wiedzieli komu mają oddawać honory wojskowe. Armia domagała się by Himmler wprowadził stopnie takie jakich używano w pozostałych rodzajach sił zbrojnych. Stało się to w marcu 1938. Nowe naramienniki wyposażono w oznaczenia stopni wojskowych takie same jakich używał Wehrmacht. 

W 1942, w związku z rozpowszechnieniem w armii niemieckiej mundurów maskujących, pojawiły się specjalne oznaczenia stopni do noszenia na rękawach bluz kamuflażowych, lecz - jak się wydaje - jeszcze bardziej skomplikowały rozpoznanie "kto jest kim": np. SS-Brigadeführer, który na plecionym naramienniku nie miał żadnej gwiazdki, na patce kołnierza miał trzy liście dębu, a na rękawie nosił dwa liście dębu i jeden pasek! Ufff, nie zazdroszczę tym, którzy musieli się w tym wszystkim połapać. Od 1942 do końca wojny nie wprowadzano już zmian w oznaczeniach stopni SS. Z zachowanych zdjęć wiemy, że plakietki do naszywania na bluzy kamuflażowe nie przyjęły się. Wszystko na ten temat.

Oznaczenia nazwy i stopni służbowych SS  

Dienstgrade der Schutzstaffel 1940 - 1945

Mannschaften

Szeregowi

patki kołnierzowe

 naramienniki

SS-Anwärter

kandydat do SS

Kragenspiegel

Schulterklappe

SS-Bewerber

zwerbowany do SS

SS-Mann - Allgemeine SS

SS-Schütze der Waffen-SS

szeregowy

SS-Oberschütze der Waffen-SS

szeregowy - pół roku służby

lewy rękaw

SS-Sturmmann

(Strm.)

starszy szeregowy

lewy rękaw

SS-Rottenführer  

(Rotf.)

kapral

lewy rękaw

Unterführer ohne Portepee 

Podoficerowie młodsi

 

stopnie do bluz maskujących

SS-Unterscharführer

(Uschaf.)

plutonowy

SS-Scharführer  

(Schaf.)

sierżant

Unterführer mit Portepee

Podoficerowie starsi 

SS-Oberscharführer  

(Oschaf.)

starszy sierżant

SS-Hauptscharführer  

(Hschaf.)

sierżant sztabowy

SS-Sturmscharführer

(Stschaf.)

starszy sierżant sztabowy

Untere Führer 

Oficerowie młodsi

SS-Untersturmführer  

(Ustuf.)

podporucznik

SS-Obersturmführer  

(Ostuf.)

porucznik

SS-Hauptsturmführer  

(Hstuf.)

kapitan

Mittlere Führer

Oficerowie starsi

SS-Sturmbannführer

(Stubaf.)

major

SS-Obersturmbannführer

(Ostubaf.)

podpułkownik

SS-Standartenführer

(Staf.)

pułkownik

SS-Oberführer

(Oberf.)

brygadier

wygląd do 1942

wygląd od 1942

Höhere Führer

Generałowie

SS-Brigadeführer und Generalmajor der Waffen-SS

(Brif.)

generał brygady 

i generał-major Waffen-SS

wygląd do 1942

wygląd od 1942

SS-Gruppenführer und Generalleutnant der Waffen-SS (Gruf.)

generał dywizji 

i generał-porucznik Waffen-SS

wygląd do 1942

wygląd od 1942

SS-Obergruppenführer und General der Waffen-SS

(Ogruf.)

generał broni

i generał Waffen-SS

wygląd do 1942

wygląd od 1942

SS-Oberstgruppenführer und Generaloberst der Waffen-SS (Obstgruf.)

generał armii i generał pułkownik Waffen-SS

wprowadzony 4 IV 1942

Reichsführer SS

(RfSS)

dowódca SS Rzeszy

w mundurze maskującym 

nie występował...

Ważne!

1. 

Żołnierze dywizji ochotniczych SS nosili te same stopnie, co żołnierze rdzennie germańskich dywizji, ale z przedrostkiem Waffen-, zamiast SS-. Tak więc kapral np. estońskiej 20. DGren SS to Waffen-Rottenführer, a nie SS-Rottenführer. Podobnie rzecz się miała z żołnierzami Legionów Ochotniczych SS, którzy przed nazwą stopnia dodawali przedrostek Legions-, np. kapral Ochotniczego Legionu Holenderskiego to: Legions-Rottenführer. Bardzo często w literaturze dotyczącej Powstania Warszawskiego Bronisławowi Kamińskiemu mylnie przypisuje się stopień SS-Brigadeführera. Zachował się rozkaz H. Himmlera mianujący go z dniem 1 VIII 1944 Waffen-Brigadeführerem.

2.

Zarówno w armii, jak w Waffen-SS, nazwy stopni szeregowca i st. szeregowca mogły zmieniać się w zależności od przynależności do rodzaju wojsk. Przykładowo w piechocie do 1942 roku Schütze/SS-Schütze, potem Grenadier/SS-Grenadier, w kawalerii Reiter/SS-Reiter, w broni pancernej Panzerschütze/SS-Panzerschütze itd.

3.

W SS obowiązywał zakaz zwracania się do starszych stopniem z użyciem przedrostka "Herr", który w armii oznaczał wyższość i dominację kasty oficerskiej. Szeregowiec SS zwracając się np. do pułkownika tytułował go Standartenführer - nigdy Herr Standartenführer. Takie spoufalanie się "Mannschaftu" z wyższymi oficerami miało podkreślić koleżeńską atmosferę panującą wewnątrz SS, na co zwracano szczególną uwagę już podczas wstępnego szkolenia kandydatów. W czasie służby do starszych kolegów zwracano się per "Kamerad" [kolego] lub "Parteigenose" [towarzyszu partyjny], gdyż prawie wszyscy SS-mani należeli do NSDAP.

Szkoły podchorążych i oficerskie SS

Kandydata na oficera Waffen-SS [Führerbewerber - FB] można było rozpoznać po dwóch belkach noszonych na naramiennikach. Najpierw kandydat na oficera przechodził 4-miesięczny trening podstawowy. Po jego ukończeniu stawał się podchorążym [Führeranwärter - FA]. Jednocześnie kandydat na oficera otrzymywał tytuł SS-Junker [który odpowiadał randze SS-Unterscharführera]. Następnie uczestniczył w 6-miesięcznym kursie dla dowódców wojskowych. Jego kulminacją była promocja na SS-Standartenjunkera [był to odpowiednik stopnia SS-Scharführera]. Po zakończeniu kolejnych 6 miesięcy kursu dowódczego, kandydat otrzymywał awans na SS-Standartenoberjunkera [odpowiednik SS-Hauptscharführera].

SS-Standartenoberjunker miał prawo nosić oficerski sznur przy czapce, oficerską klamrę do pasa oraz obszycie kołnierza wykonane aluminiową nicią. Teraz z kolei kandydat na oficera odsyłany był do swojej macierzystej jednostki, lub do innej jednostki [frontowej], w której odbywał staż. Awans oficerski na SS-Untersturmführera następował po ok. 2 miesiącach służby [minimum]. Kandydat na oficera, który podczas wojny pragnął walczyć w szeregach Waffen-SS, ale po wojnie nie zamierzał kontynuować kariery wojskowej, otrzymywał stopień oficera rezerwy [kolejno: Reserve-Führerbewerber - RFB, Reserve-Führeranwärter - RFA, SS-Junker der Reserve itd].

Kandydat na podoficera [SS-Unterführerbewerbert] przechodził szkolenie na szczeblu kompanii. Podczas szkolenia zdobywał kolejno tytuły od SS-Unterführeranwärtera, aż do SS-Unterscharführera. Jeżeli kandydat na podoficera zaciągnął się do wojska na 12 lat lub dłużej, to w trakcie szkolenia przysługiwały mu naramienniki z pojedynczą belką. Jeżeli zaciągał się na okres krótszy niż 12 lat, to przysługiwały mu naramienniki z cienkim zaplatanym sznurem w kolorze Waffenfarbe.

SS-Unterführeranwärter

SS-Oberschütze [UA]

bis

SS-Rottenführer [UA]

 

-

SS-Führerbewerber

SS-Schütze [FB]

bis

SS-Rottenführer [FB]

-

SS-Junker

SS-Standartenjunker

SS-Standartenoberjunker

SS-Reserveführerbewerber

SS-Oberscharführer [RFB]

SS-Hauptscharführer [RFB]

Skoro wcześniej napisałem, że Heinrich Himmler był trzecim - przedostatnim Reichsführerem SS, to muszę wyjaśnić, kto był ostatnim...
Jeńcem brytyjskim Himmler był zaledwie kilka godzin. 23 V 1945 o godz. 23:04 połknął truciznę.

28 kwietnia 1945, w oblężonym Berlinie do Adolfa Hitlera docierały już tylko złe wiadomości... Na wieść o zdradzie Göringa i Himmlera, Hitler swoim starym zwyczajem wpadł w szał. Nie mógł ich już dosięgnąć i zniszczyć, więc po prostu ich... zwolnił ze wszystkich zajmowanych stanowisk i piastowanych funkcji. Wykluczył ich z NSDAP, pozbawił stopni, tytułów i odznaczeń.

Piazzale Loreto w Mediolanie...

29 kwietnia, gdy Führer dowiedział się o tym "co okrutni Włosi zrobili z Mussolinim", jednej ze swoich sekretarek podyktował dwa testamenty. W testamencie politycznym podał skład nowego rządu Rzeszy - na miejsce Himmlera nowym Reichsführerem SS i szefem policji Rzeszy mianował Gauleitera Dolnego Śląska - Karla Hanke.

Karl Hanke

ostatni Reichsführer SS

Hanke spodobał się Hitlerowi za swoja postawę w ciągle trwającej obronie Festung Breslau. To on rozkazał wysadzić w powietrze całe kwartały wrocławskiego Śródmieścia, by w ten sposób przygotować teren pod budowę lotniska polowego. Skutki jego pomysłów możemy oglądać do dziś - pl. Grunwaldzki :)

Był szczególnie okrutny wobec dezerterów i defetystów. Na jego rozkaz dokonano kilkudziesięciu publicznych egzekucji tych Niemców, którzy nie widzieli już szans obrony twierdzy i próbowali ratować własne głowy. Hanke nie wahał się podpisywać wyroki śmierci - nawet na lokalnych dygnitarzy NSDAP. W tej grupie byli m.in. na wiceburmistrz Wrocławia dr Wolfgang Spielhagen [28 II 1945] i dyrektor Wydziału Rolnego Rejencji Wrocławskiej dr Felix Sommer [1 II 1945].

Na jego prośbę, do Wrocławia, 28 lutego 1945 przerzucono spadochroniarzy III./Fallschirm-Jäger Rgt. 26. z 9. Fallschirm-Jäger-Division generała-majora Bräuera. Na początku marca obronę Wrocławia wzmocnił dodatkowo II./Fallschirm-Jäger Rgt. 25.

Jednak pomimo całej determinacji, Karl Hanke otoczonych wieńcem laurowym dębowych patek Reichsführera założyć nie zdążył...

Formalnie Reichsführerem SS był krótko: 9 dni - do kapitulacji Wrocławia 6 maja 1945.

Tego dnia rano, odleciał z Wrocławia jedynym samolotem, któremu cudem udało się wyrwać z otoczonej twierdzy. Dotarł do Czechosłowacji. Tam, w mundurze podoficera SS dostał się do niewoli.

Norymbergii nie doczekał... W czasie przemarszu kolumny jeńców, podjął próbę ucieczki. Zginął od kuli konwojenta. I dobrze mu tak :)