Zgrupowanie "Chrobry II"

Zgrupowanie - jako samodzielna jednostka organizacyjna i bojowa - powstało wieczorem 1 sierpnia 1944, powiększając swoje stany osobowe w trakcie działań bojowych. Ostateczną strukturę osiągnęło w dniach 10-12 sierpnia.

Pierwsze działania organizacyjne podjął mjr "Lig" Leon Nowakowski wraz z kpt. "Proboszczem" Janem Jaroszkiem, którzy skupiwszy wokół siebie grupę oficerów i podoficerów początkowo w lokalu przy ul. Złotej 51, a następnie przy ul. Twardej 41 poczęli formować oddziały bojowe i zaplecze. Ponieważ działali samorzutnie, w oderwaniu od swoich władz i konspiracyjnych struktur, nazwali formującą się jednostkę "Grupa Chrobry". Kiedy się okazało, że na sąsiednim odcinku walczy zorganizowany jeszcze w latach okupacji przez mjr. "Sosnę" batalion o kryptonimie "Chrobry", dla nowego oddziału przyjęto nazwę zgrupowanie "Chrobry II" i jako takie podporządkowano organizacyjnie dowódcy I Obwodu Śródmieście.

mjr "Lig"

Leon Nowakowski

Formowanie zgrupowania szło dwutorowo: przez podporządkowywanie lub wcielanie różnych grup i małych oddziałów oderwanych lub odciętych od ich macierzystych jednostek oraz przez masowy nabór ochotników, których wcielano do walczących już plutonów i kompanii bądź też formowano z nich nowe oddziały.

W pierwszych dniach Powstania Warszawskiego dwukierunkowe były również działania bojowe. Jedne oddziały zdobywały lub obsadzały ważniejsze budynki i obiekty, umacniając je następnie jako podstawowe punkty oporu [reduty], inne - stosunkowo lepiej uzbrojone - przerzucano z odcinka na odcinek w celu likwidowania nieprzyjacielskich punktów oporu, likwidowania odciętych grup niemieckich, a przede wszystkim zdobywania środków walki [broni, amunicji, sprzętu i żywności].

4 sierpnia, po zbombardowaniu i spaleniu się siedziby dowództwa zgrupowania przy ul. Twardej 41 i 43, przeniesiono się do budynku przy ul. Siennej 43, zajmując okoliczne domy na kwatery wojska i służb pomocniczych. Mimo licznych zniszczeń, zgrupowanie w tym punkcie miasta dotrwało do upadku Powstania.

Zbiórka kompanii zgrupowania "Chrobry II"

Ulica Grzybowska 26/28 [d. siedziba Judenratu] - fabryka zapalników Deringa. Zdjęcie wykonano prawdopodobnie 1 lub 2 sierpnia i przedstawia żołnierzy por. "Lecha" [późniejszy II baon "Lecha Grzybowskiego"].

"Lech Grzybowski" w rozmowie z "Bohunem" Jerzym Orłowskim, sprawozdawcą wojennym.
kpt. Wacław Zagórski

"Lech Grzybowski"

6 sierpnia decyzją dowództwa I Obwodu dowódcą zgrupowania został mjr "Zygmunt" [Zygmunt Brejniak], a mjr "Liga" przeniesiono na odcinek Królewskiej, gdzie poległ w pierwszych dniach września.

Teren działań zgrupowania "Chrobry II" obejmował obszar pomiędzy ulicami: al. Jerozolimskie, Towarowa, Krochmalna, Grzybowska do rejonu pl. Grzybowskiego, z pewnymi zmianami zaistniałymi w trakcie walk. Był to - przez większość dni Powstania - najdalej na zachód wysunięty obszar opanowany przez AK, przyjmujący na siebie uderzenia z rejonu Ochoty, Woli, a we wrześniu również ze Starego Miasta.

Skład organizacyjny zgrupowania przedstawiał się następująco:

- dowództwo,

- I baon "Lecha Żelaznego" Tadeusza Przystojeckiego, złożony z trzech kompanii po 4 plutony każda,

- II baon "Lecha Grzybowskiego" Wacława Zagórskiego, złożony z trzech kompanii po 3 lub 4 plutony każda,

- kompania rezerwowo-wartownicza, szkoląca rezerwy i stanowiąca odwód dyspozycyjny [4 plutony],

- kompania łączności, z plutonem łączności przewodowej [4 centralki, 18 linii stałych], plutonem łączności ruchowej [motocykle - łącznicy] i plutonem obserwacyjno-meldunkowym,

- pluton żandarmerii polowej,

- kwatermistrzostwo:

kompania administracyjno-gospodarcza,

magazyny,

piekarnie,

kuchnie polowe,

warsztaty,

- służba uzbrojenia:

rusznikarnia,

dwie wytwórnie granatów,

- sanitariat:

sanitariuszki w jednostkach bojowych,

3 duże szpitale polowe,

11 głównych punktów sanitarnych,

specjalistyczne gabinety zabiegowe,

punkty doraźnej pomocy medycznej,

- służba techniczna:

terenowe punkty OPL,

pluton saperów

pluton ppoż.,

drużyny techniczno-ratunkowe.

Liczebność zgrupowania ulegała ciągłym zmianom. Duże straty w walce i podczas bombardowań stale uzupełniali zgłaszający się ochotnicy. Według dokumentów kwatermistrzostwa Okręgu [mjr. "Badacza"] stan zgrupowania pod koniec sierpnia wynosił ok. 3200 ludzi.

Żołnierze z baonu "Lecha Grzybowskiego" na zbiórce.

barykada na ul. Żelaznej

2 sierpnia dwa plutony saperów ppor. "Piotra" zaatakowały i obsadziły strategiczny punkt blokujący przelotową linię kolejową na Dworcu Pocztowym przy ul. Żelaznej nad terenami linii średnicowej. Do końca Powstania była to nie zdobyta reduta, wielokrotnie atakowana przez jednostki niemieckie i pułk Kamińskiego z brygady RONA.

Oddział ppor. "Huzara" uderzył na Soldatenheim w dawnym Domu Turysty oraz na siedzibę Dyrekcji Wodociągów. Oddziały 1. kompanii obsadziły Wojskowy Instytut Geograficzny, Starostwo i Dom Kolejowy. Oddziały 2. baonu zajęły fabrykę Deringa na ul. Grzybowskiej i koszary policji granatowej przy ul. Ciepłej, gdzie zdobyto duże ilości mundurów, koce oraz sprzęt. Grupa wypadowa kpt. "Proboszcza" uderzyła na Hotel "Astoria" przy ul. Chmielnej. Oddział ochotników uczestniczył w zdobyciu siedziby Schutzpolizei [Nordwache] przy ul. Chłodnej, i szkoły przy ul. Waliców. Drużyny pchor. "Hrabiego" i pchor. "Pirata" pod dowództwem por. "Topora" toczyły ciężkie walki z Niemcami przemieszczającymi się wzdłuż ul. Towarowej. Jednocześnie wewnątrz dzielnicy trwało obsadzanie komisariatów policji oraz magazynów i warsztatów, z których wyparto oddziały nieprzyjaciela.

Żołnierze "Chrobrego" ujeżdżają zdobyczny motocykl :)

4 sierpnia toczyła się ciężka walka z forsującymi al. Jerozolimskie oddziałami 4. wschodnio-pruskiego pułku grenadierów pancernych. 7 sierpnia wykonano atak na pociąg ewakuacyjny, zakończony zdobyciem dużych ilości broni i zerwaniem torów w wykopie linii średnicowej. Od 8 sierpnia, po odcięciu przez Niemców Starego Miasta, oddziały zgrupowania obsadziły linię ul. Krochmalnej i Grzybowskiej, broniąc dostępu do Śródmieścia z kierunku Woli i Ogrodu Saskiego.

Po zajęciu Ochoty przez Niemców i formacje wschodnie, oddziały zgrupowania walczyły wzdłuż al. Jerozolimskich. 12 sierpnia oddziały AK wycofały się z południowej części alej wzmacniając obronę wzdłuż linii kolejowej.

Atak na koszary policji na rogu Grzybowskiej i Ciepłej

14 sierpnia oddziały zgrupowania podjęły nocny atak zmierzający do przecięcia niemieckich linii komunikacyjnych wzdłuż ul. Chłodnej i Ogrodowej. Wskutek braku amunicji i ciężkiego sprzętu natarcie załamało się, a 15 sierpnia Niemcy zaatakowali wzdłuż ulic Łuckiej, Grzybowskiej, Żelaznej, Waliców i Ciepłej. Całodzienne falowe ataki doprowadziły do cofnięcia plskieji obrony do ul. Wroniej i Grzybowskiej. W walce tej zginął szef sztabu zgrupowania kpt. "Proboszcz".

Atak piechotny niemieckiej osłanianej przez działo szturmowe StuG 40 Ausf. F/8 w rejonie ul. Grzybowskiej. Doskonale wiedzą, że powstańców nie stać na marnowanie amunicji: każde wychylenie się może drogo kosztować. Z każdego okna, w każdej chwili mogły polecieć butelki zapalające... Niemieccy pancerniacy bardzo niechętnie zapuszczali się w teren, który nie został uprzednio oczyszczony przez piechotę. Zbyt drogo za takie rajdy zapłacili...

21 sierpnia brygada RONA zaatakowała od ul. Towarowej po osi ul. Srebrnej. Po kilku godzinach walk głębokie włamanie zostało zlikwidowane przy dużych stratach obu walczących stron.

W nocy z 30 na 31 sierpnia wydzielone, najsilniej uzbrojone plutony zgrupowania stanowiły lewe skrzydło uderzenia oddziałów śródmiejskich w kierunku Starego Miasta. Grupa kpt. "Lecha Grzybowskiego" opanowała w walce Hale Mirowskie i mimo poważnych strat utrzymała je do godzin porannych. Wobec nie przybycia staromiejskich oddziałów Grupy "Północ" i wzrastającego nacisku Niemców, oddziały zagrożone odcięciem wycofały się na pozycje wyjściowe. Akcja ta kosztowała zgrupowanie ponad 100 poległych i rannych.

We wrześniu linia frontu ustabilizowała się. Placówki ulokowane w ruinach i zabezpieczone mocnymi barykadami utrzymały nie zmieniony stan posiadania. W dniach niemieckiego natarcia na linię Nowego Światu po upadku Powiśla, zgrupowanie wystawiło dwa silne oddziały wspierające obronę ul. Chmielnej i Brackiej.

W wyniku stałego bombardowania lotniczego oraz systematycznego ostrzału najcięższej artylerii kolejowej ["Thor"], teren obsadzany przez zgrupowanie z dnia na dzień zamieniał się w ruiny i zgliszcza, nazwane w powojennej Warszawie "Dzikim Zachodem", a ulice i podwórka wypełniły polowe cmentarze obrońców i mieszkańców. Piwnice "zasiedliła" ludność cywilna i ranni. Ale dzielnica nadal walczyła, uzyskując honorową nazwę "twardego frontu" ["Biuletyn Informacyjny" z 12.IX.1944]. Teren przyfrontowy zgrupowania stał się spiżarnią walczącej i głodującej Warszawy dzięki utrzymaniu magazynów i młyna w rejonie ulic Prostej, Łuckiej i Ceglanej. Co noc kolumny ochotników przenosiły stamtąd tony zboża dla głodującego miasta. Co dzień powstańcy i ludność cywilna gasili pożary magazynów.

We wrześniu Niemcy dwukrotnie podejmowali na odcinku zgrupowania próby nawiązania rozmów kapitulacyjnych - jednak bezskutecznie.

W dniach kapitulacji zgrupowanie "Chrobry II", jako część 15. pp 28. DP Warszawskiego Korpusu AK, po częściowym zniszczeniu lub ukryciu posiadanej broni, wymaszerowało do niewoli.

Straty zgrupowania w Powstaniu Warszawskim szacuje się na ok. 450 zabitych i 1800 rannych.

Zdjęcie - symbol.

Kadr z Powstańczej Kroniki Filmowej. 21 sierpnia, ulica Ciepła, rejon koszar policji.

Pod ciągłym niemieckim ostrzałem, powstańcy przy pomocy tyczek wyciągają leżące na ulicy ciało poległego łącznika...

Po wielu latach udało się ustalić, że poległym był 11-letni Wojtuś Zaleski [Zalewski] ps. "Orzeł Biały", najmłodszy żołnierz grupy szturmowej sierż. "Grzesia" z II baonu kpt. "Lecha Grzybowskiego" ze zgrupowania "Chrobry II". W oddziale był od pierwszych chwil walki. Wzbudził podziw wśród starszych żołnierzy, gdy 2 sierpnia przedarł się przez linie niemieckie na teren mocno obsadzonego Dworca Głównego. Po trzech godzinach obserwacji powrócił z meldunkiem o siłach, rodzaju uzbrojenia i ugrupowaniu Niemców. 15 sierpnia, sobie tylko  znanymi przejściami, wyprowadził z okrążenia grupę "Grzesia"...

Wojtusia niesie NN żołnierz w "panterce", ze zgrupowania "Chrobry II". Pogrzeb "Orła Białego" odbył się w podwórzu domu przy ul. Ceglanej 3...

Dowódca Dworca Pocztowego por. "Zdunin" [po lewej]

Żołnierze 3. kompanii por. "Zdunina" na terenie fabryki Bormanna. W środku z lornetką por. "Kmicic" - dowódca 2. kompanii, z lewej sanitariuszka "Bożena". Zdjęcie poniżej: Dworzec Pocztowy w sierpniu.

sierpień - wrzesień 1944

Dowódca:
mjr "Lig" Leon Nowakowski 1-4.VIII,
mjr "Zygmunt" Zygmunt Brejnak 4-27.VIII, 4.IX-2.X, p.o.

kpt. (mjr) "Jerzewski" Andrzej Kownacki 27.VIII-4.IX
Zastępca:
kpt. "Born" Roman Bornstein 1-3 VIII
mjr "Zygmunt" Zygmunt Brejnak 3-4 VIII
mjr "Lig" Leon Nowakowski 4-15 VIII
kpt. (mjr) "Jerzewski" Andrzej Kownacki 19 VIII-2 X
Szef sztabu:
kpt. "Proboszcz" Jan Jaroszek 4-15 VIII

mjr "Lig" Leon Nowakowski 17-19 VIII
Oficer ds. zrzutów:
kpt. "Miktur" Mikołaj Turosiński 14 VIII-2 X
I adiutant:
por. "Wojtek" Feliks Grzybowski 1-4 VIII
ppor. (por.) "Staszel" Stanisław Hummel 4 VIII-2 X
II adiutant:
por. "Wojtek" Feliks Grzybowski 4-11 VIII
ppor. (por.) "Wład" Władysław Wiśniewski 11-21 VIII;
Oficer ewidencyjno-personalny:
kpt. "Twardy" Ludwik Soborowski 7VIII-2 X
zastępca: kpt. "Tarło" Mieczysław Marcinek 19-22 VIII,
szef kancelarii: sto strz. z cenz. (ppor.) "Jasio" Jan Kobyłko 7 VIII-2 X
Oficer informacyjny:
mjr "Mecenas" Alfred Klausal 7-26 VIII

mjr "Dębski" Piotr Tareza 26-28 VIII
kpt. "Sęp" Zbigniew Glinicki 28 VIII-2 X
referat kontrwywiadu:
kpt. "Zofia" Stanisława Filipina Paleolog ?-15 VIII
Oficer operacyjny:
por. "Remigiusz" Jerzy Olszewski 1-7 VIII
por. "Zenon" Czesław Kostrzewski 7-10 VIII
por. (rtm.) "Buńczuk" Bolesław Zaborski 10 VIII-2 X
Kwatermistrzostwo:
kwatermistrz:
mjr "Adolf" Jerzy Lewicki 7-22 VIII
kpt. "Tarło" Mieczysław Marcinek 22 VIII-2 X
z-ca:
kpt. "Orlik" Mieczysław Mazaraki 7-13 VIII
kpt. "Mścisław" Wincenty Lewandowski 13 VIII-2 X
oficer żywnościowy:
kpt. "Orlik" Mieczysław Mazaraki 13 VIII-2 X
oficer materiałowy:
por. "Rudolf" NN 12 VIII-2 X
oficer broni:
kpt. "Sęp" Zbigniew Glinicki ?-21 VIII
ppor. (por.) "Wład" Władysław Wiśniewski 21 VIII-?
kierownik rusznikarni:
ppor. (por.) "Kuźmiński" Tadeusz Porzeziński 12 VIII-2 X
oficer płatnik:
ppor. (por.) "Mata" Jan Dłużniewski 12 VIII-2 X
referat rekwizycyjno-wywiadowczy:

wachm. pchor. "Petro" Piotr Kawałkiewicz
szef służby uzbrojenia (oficer techniczny):
mjr "Eugeniusz" Antoni Eysymontt 7-18 VIII

kpt. "Nowicz" Wacław Nalepkiewicz
por. "Józef" Józef Skolimowski
szef służby sanitarnej:
kpt. "Born" Roman Bornstein 7-24 VIII
kpt. (mjr) "Trzaska" Stefan Pokrzewiński 24 VIII-2 X
kompania administracyjno-gospodarcza:
por. "Siłkiewicz" Stanisław Krzeszkiewicz 10 VIII-20 IX
kpt. "Wibard" Teofil Janiszewski 20 IX-2 X
Szef służby duszpasterskiej:
kpt. (mjr) "Badur" Antoni Czajkowski 14 VIII-2 X
Szef łączności:
por. "Topór" Wacław Zienkiewicz 1 VIII-2 X
Pluton łączności 1-13 VIII, kompania łączności 13 VIII-2 X:
d-ca por. "Topór" Wacław Zienkiewicz
I pluton łączności liniowej d-ca ppor. "Pszczółka" Władysław Cendecki

II pluton łączniczek d-ca por. "Danuta" (NN - mężczyzna)
III pluton gońców d-ca por. "Topór" Wacław Zienkiewicz
IV pluton służb;
Pluton żandarmerii:
d-ca ppor. (por.) "Gaj" Eugeniusz Gajewski
Pluton przeciwpancerny (piatów) rozwiązany 12 IX

d-ca mjr "Adolf" Jerzy Lewicki 14 VIII-?
por. "Wir" Czesław Stulkiewicz ?-12 IX
Kompania rezerwowa (powstała po 20 VIII 1944 z połączenia już istniejących kompanii: wartowniczej, [d-ca por. "Ryś" Ryszard Kupczyk] i kompanii rezerwowej [d-ca por. "Czarnecki" Kazimierz Piotrowski)
I d-ca kpt. "Sęk" Stanisław Majecki
dowódcy plutonów:

por. "Ryś" Ryszard Kupczyk

por. "Cis" Stefan Pieniak

por. "Roch" Stanisław Boczoń

I batalion

d-ca kpt. "Lech Żelazny" Tadeusz Przystojecki

z-ca kpt. "Karol" Stanisław Michałowski

adiutant por. "Sak" Artur Biernacki


1. kompania - "Warszawianka"

d-ca kpt. "Zawadzki" Mieczysław Zacharewicz
I pluton por. "Mazur" Tadeusz Siemiątkowski
II pluton ppor. "Mścisław" Józef Cieśliński
III pluton por. "Stefan" Stefan Chmielewski
IV pluton por. "Bogusławski" Jan Gołkontt
Pluton WIG por. Ebłowski (pseudonimu brak) zginął 1 VIII 1944

(pluton istniał od 1 do 13 VIII 1944, następnie wszedł w skład kompanii "Warszawianka" jako III pluton)

por. "Ostrowski" Jan Redzej  1-5 VIII,

por. "Kazik" Kazimierz Biskupski  5-13 VIII

2. kompania

d-ca por. "Ned" Edward Mańk,

od 23 VIII ppor. (por.) "Kos" Mikołaj Kobyliński:
I pluton ppor. "Brzeziński" Eugeniusz Nickiewicz

ppor. "Krzysztof" Michał Jaworski
II pluton ppor. "Ziuk" Józef Przybylski
III pluton sierż. (ppor.) "Rota" Zygmunt Poncyliusz
IV pluton ppor. "Kłos" Bolesław Kędzierski

3. kompania

d-ca ppor. (por.) "Zdunin" Zbigniew Brym
I pluton ppor. "Piotr" Władysław Mizielski

ppor. "Małynicz" Wiesław Dmowski
II pluton chor. "Kuliński" Józef Piątek
III pluton sierż. pchor. (ppor.) "Molmar" Marian Moliere

II batalion

d-ca por. (kpt.) "Lech Grzybowski" Wacław Zagórski

I z-ca kpt. "Zet" Jan Laska
II z-ca por. "Czarnecki" Kazimierz Piotrkowski, adiutant ppor. "Wiślański" August Wierzchowski;

4. kompania

d-ca ppor. (por.) "Aleksander" Aleksander Sałaciński
I pluton ppor. "Wojtek" Feliks Grzybowski
II pluton por. "Grzymała" Stefan Rychliński
III pluton st. sierż. "Szumański" Stefan Magdziak

5. kompania

d-ca ppor. "Janusz" Janusz Domański do 31 VIII

por. "Wir" Czesław Stulkiewicz - od 12 IX
I pluton sierż. pchor. (ppor.) "Puli" Bronisław Katyński do 8 VIII

8 VIII-10 IX pchor. (ppor.) "Olszyna" Gustaw Ryszard Raczyński

14 IX-2 X pchor. "Szczupły" Władysław Meyka
II pluton pchor. (ppor.) "Dąbrowa" Edward Jan Krutol
III pluton st. sierż. "Grześ" Jan Kreter do 31 VIII

1 IX-2 X kpr. pchor. "Hrabia" Włodzimierz Roefler

6. kompania

d-ca ppor. "Jeremi" Leonard Kancelarczyk
I pluton ppor. "Goliat Andrzej" Antoni Andrzej Otto
II pluton por. "Karol" Karol Grabski
III pluton ppor. "Prawdzic" Jerzy Mieczysław Michalski


                                           15 pp AK

 

                                                      20 IX 1944


                I i II batalion 15 pp AK stanowiło zgrupowanie "Chrobry II"


dowódca ppłk "Paweł" Franciszek Rataj
l zastępca mjr "Zagończyk" Stanisław Steczkowski
II zastępca mjr "Zygmunt" Zygmunt Brejnak

I batalion

d-ca kpt. "Lech Żelazny" Tadeusz Przystojecki

1. kompania

d-ca kpt. "Zawadzki" Mieczysław Zacharewicz: pluton specjalny
I pluton por. "Mazur" Tadeusz Siemiątkowski
II pluton ppor. "Mścisław" Jerzy Cieśliński
III pluton por. "Kazik" Kazimierz Biskupski

2. kompania

d-ca rtm. "Witold" Witold Pilecki: pluton specjalny
I pluton por. "Stefan" Stefan Chmielewski
II pluton ppor. "Ryszard" Tadeusz Hiziak
III pluton pchor. (ppor.) "Kmicic" Bogdan Łuczyński

3 kompania

d-ca por. "Zdunin" Zbigniew Brym: pluton specjalny
I pluton ppor. "Małynicz" Wiesław Dmowski
II pluton chor. "Kuliński" Józef Piątek
III pluton ppor. "Molmar" Marek Moliere

1. kompania ckm

II batalion

d-ca kpt. "Lech Grzybowski" Wacław Zagórski

4. kompania

d-ca por. "Aleksander" Aleksander Sałaciński: pluton specjalny
I pluton plut. pchor. "Darzbór" Zbigniew Strzałkowski
II pluton st. sierż. "Szumański" Stanisław Magdziak
III pluton por. "Maszyna" Jan Podkowa

5. kompania

d-ca por. "Wir" Czesław Stulkiewicz: pluton specjalny
I pluton ppor. "Dąbrowa" Edward Krutol
II pluton ppor. "Szczupły" Władysław Meyka
III pluton ppor. "Hrabia" Włodzimierz Roefler

6. kompania

d-ca por. "Kos" Mikołaj Kobyliński: pluton specjalny
I pluton ppor. "Krzysztof" Michał Jaworski
II pluton ppor. "Kłos" Bolesław Kędzierski
II pluton ppor. "Rota" Zygmunt Poncyliusz

2. kompania ckm