Grupa"Krybar"

Grupę bojową "Krybar" powołał w dniu 4.08.1944 roku dowódca Powstania Warszawskiego płk. "Monter". W jej skład weszły następujące oddziały:

- III zgrupowanie "Konrad" - por. "Konrad" Julian Szawdyn
- VIII zgrupowanie "Bicz" - por. "Bicz" Marian Mokrzycki
- WSOP "Cubryna" - Elektrownia - kpt. "Cubryna" Stanisław Skibniewski
- kompania "Lewar" - por. "Lewar" Jan Piotrowski.
 

Por. "Aspira" prezentuje kpt. "Krybarowi" opaskę zdjętą zabitemu SS-manowi z dywizji "Wiking"


Dowódcą Grupy został kpt. "Krybar" Cyprian Odorkiewicz, który przed Powstaniem dowodził VIII zgrupowaniem - formacją wywodzącą się z utworzonej w 1940 roku Federacji Organizacji Narodowo-Katolickich "Unia". Była to organizacja o charakterze korporacyjnym, głosząca społeczną naukę kościoła kat., która w 1944 roku przekształciła się w Stronnictwo Pracy.
Stan osobowy Grupy Bojowej "Krybar" na początku sierpnia 1944 wynosił ok. 2500 żołnierzy.

Jej kapelanem został ks. Franciszek Olszowski "Szczodry". Podczas Powstania Grupa "Krybar" przeprowadziła następujące działania bojowe:

- opanowanie Elektrowni, jej utrzymanie i produkcja energii elektrycznej dla stolicy - mimo licznych nalotów i ataków nieprzyjaciela - Elektrownia działała do 3 września 1944;
- opanowanie szpitala na Solcu;
- udział w opanowaniu Komendy Policji na Krakowskim Przedmieściu i Kościoła św. Krzyża;
- 3 ataki (nieudane, z powodu przeważającej siły nieprzyjaciela) na Uniwersytet Warszawski, z udziałem dwu wozów pancernych: "Jaś" - "Szary Wilk" i "Kubuś" - zbudowany na Powiślu przez żołnierzy VIII zgrupowania;
- obrona zajmowanego terenu, otoczonego silnymi formacjami nieprzyjaciela:
a) na przyczółkach mostów: średnicowego, Poniatowskiego i Kierbedzia,
b) na linii średnicowej (pociąg pancerny),
c) na brzegu Wisły (kanonierka, czołgi, działa pancerne),
d) w Muzeum Narodowym i w Banku Gospodarstwa Krajowego,
e) na terenie Uniwersytetu Warszawskiego, hotelu Bristol i Pałacu Namiestnikowskiego,
f) w zespole budynków Schichta.


Wspaniała postawa ludności cywilnej Powiśla zobowiązywała dowództwo Grupy "Krybar" do niesienia jej pomocy i ogólnej ochrony. W tym celu powołany został Komisariat Bezpieczeństwa Cywilnego z wydziałami:

- administracyjnym,

- bezpieczeństwa,

- propagandy,

- aprowizacji,

- opieki społecznej,

- zdrowia,

- pracy,

- technicznym,

- przeciwpożarowym,

- OPL

- przemysłowym

- Straż Obywatelska.

Powołani zostali komendanci blokowi i komendanci domów. Całością prac na rzecz ludności cywilnej kierował powołany przez kpt. "Krybara" kpr. pchor. "Sokołowski" Karol Sienkiewicz.
Poza budową barykad, ochroną przeciwpożarową budynków, zapewnieniem bezpieczeństwa ludności i mienia, Komisariat sprawował pieczę nad życiem kulturalnym dzielnicy (gazetka "Barykada Powiśla", koncerty, widowiska dla dzieci, radiofonizacja ulic), organizowaniem szpitali i służby medycznej oraz zaopatrywaniem ludności w żywność.
Aktywny udział w powstańczym życiu Powiśla brała młodzież. Z drużyn harcerskich powiślańskich szkół utworzono IV Oddział "Powiśle" Harcerskiej Poczty Polowej, który zorganizował m.in. sieć skrzynek pocztowych, kolportaż "Barykady Powiśla" i zasilił oddziały powstańcze w łączników.

Barykady na Powiślu: inwentaryzacja - wiosna 1945

Bunkier w Elektrowni

Stanowisko ckm Browning grupy "Krybar" w Elektrowni
Powstańczy posterunek w Elektrowni
Powstańcy w Elektrowni
Stanowisko powstańcze w Elektrowni
sierpień - wrzesień 1944

d-ca zgrupowania - kpt./mjr "Paweł Krybar" Cyprian Odorkiewicz
- I adiutant d-cy zgrupowania - ppor. "Antek Szklarz"
- II adiutant d-cy zgrupowania - ppor. "Stanisław Jastrzębiec" Wiktor Bukowski
oficer gospodarczy - por. "Stefan Ryż"
szef pocztu d-cy - sierż. "Orzeł" NN
d-ca drużyny łącz. - pchor. Henryk Urbański
lekarz zgrupowania - "dr Czwartak" (w zastępstwie)

1. kompania - por. "Dan" Edward Kiełczkowski, por. "Zbyszek Solny" Zbyszko Golian
- pluton 104

- pluton 105

- pluton 106

2. kompania - por. "Bicz" Marian Mokrzycki, poległ we wrześniu 1944 na Czerniakowie
- pluton 107

- pluton 108

- pluton 109

3. kompania - por. "Lewar" Jan Piotrowski
- pluton 110

- pluton 117

- pluton 118

4. kompania - por. "Pobóg" Mieczysław Malinowski
- pluton 1141

- pluton 1142

- pluton 1117

pluton 119 saperów - ppor. "Paweł Zaręba" Stanisław Andrzejewski
pluton 1105 Kolumny Motorowej "Wydra" - por. "Niesobi"

- aspirant ppor. "Aspira" Wacław Jastrzębowski
WSOP Elektrownia - kpt. "Cubryna" Stanisław Skibniewski
Kwatermistrzostwo Rejonu Bojowego - mjr. "Maj" Eugeniusz Majewski
Komisariat Bezp. Cywilnego w Rejonie Bojowym - pchor. Konrad Kierski

- "Sokołowski" Karol Sienkiewicz
kapelan - ks. "Korab" Jan Wojciechowski
szef służby sanitarnej - ppor. "Seweryn" Lucjan Stępień