Zgrupowanie Armii Krajowej "RÓG"

Utworzone 1.VIII.1944 na Starówce, jako jednostka grupy Warszawa-Północ.

Powstało z części oddziałów I Obwodu [Śródmieście] Warsz. Okr. AK oraz z innych, mniejszych oddziałów, mających punkty koncentracji wyznaczone na godzinę "W" na terenie I Rejonu I Obwodu, tzn. na obszarze Starego Miasta, Muranowa i Powiśla, ograniczonym z północy torami Dworca Gdańskiego, ze wschodu Wisłą, z południa al. Jerozolimskimi, z zachodu ul. Nowy Świat i Krakowskie Przedmieście, pl. Piłsudskiego, Arsenałem, ul. Stawki.

Dowódcą zgrupowania przez cały czas był mjr "Róg" - Stanisław Błaszczak, w latach konspiracji komendant I Rejonu w Obwodzie I [Śródmieście]. Sztab zgrupowania utworzyli oficerowie komendy I Rejonu.

W chwili wybuchu Powstania Warszawskiego trzon zgrupowania stanowiły konspiracyjne siły I Rejonu w składzie:

baon "Bończa", d-ca rtm. "Bończa" Franciszek Sobecki,

baon NOW/AK "Gustaw", d-ca kpt. "Gustaw" Ludwik Gawrych,

baon "Gozdawa", d-ca kpt. "Gozdawa" Lucjan Giżyński,

baon "Unia", d-ca kpt. "Krybar" Cyprian Odorkiewicz,

baon "Konrad", d-ca kpt. "Konrad" Juliusz Szwadyn.

Ponadto na terenie I Rejonu zostały zmobilizowane i włączone w skład zgrupowania:

I baon WSOP "Dzik", d-ca por. "Dzik" Tadeusz Okolski,

oddział WSOP "Elektrownia", d-ca kpt. "Cubryna" Stanisław Skibniewski

PWB/17/S [załoga PWPW], d-ca mjr "Pełka" Mieczysław Chyżyński.

mjr "Róg"

Stanisław Błaszczak

 

W czasie walk na Starym Mieście od trzonu zgrupowania zostały odcięte na Powiślu baony "Unia", "Konrad" i oddział WSOP "Elektrownia", z których wkrótce utworzono zgrupowanie "Krybar". Baon "Gozdawa" wszedł w skład zgrupowania "Kuba"-"Sosna", a oddział mjr "Pełki" PWB/17/S włączono w skład zgrupowania "Leśnik". Do zgrupowania "Róg" wcielono natomiast część sił baonu "Gustaw", które miały problemy w rejonie koncentracji przy ul. Senatorskiej, oraz wycofane z Woli harcerskie kompanie z baonów "Wigry" i "Antoni", skierowane tam jako odwód komendanta Okręgu Warszawskiego, a także skoncentrowany na Starym Mieście baon AL im. "Czwartaków". Ze składu baonu "Bończa" wydzielono jako samodzielną 104. kompanię Związku Syndykalistów Polskich, a resztki baonu NOW/AK "Antoni" [kompanie "Anna", "Alicja" i "Aniela"] wcielono do baonu NOW/AK "Gustaw".

W ten sposób podczas walk na Starówce w skład zgrupowania "Róg" wchodziły:

baon "Bończa"

baon NOW/AK "Gustaw"

baon AL "Czwartacy"

baon WSOP "Dzik"

baon "Wigry"

104. samodzielna kompania Związku Syndykalistów Polskich

PWB/17/S - załoga PWPW [do chwili wcielenia do zgrupowania "Leśnik"].

W pierwszych dniach Powstania zgrupowanie opanowało prawie cały teren Rejonu I, z wyjątkiem niektórych ważnych obiektów. Baon "Gozdawa" i 104. kompania ZSP zdobyły rejon pl. Krasińskich z gmachem sądów i szpital w szkole na ul. Barokowej, a baon WSOP "Dzik" zdobył Ratusz i Areszt Śledczy przy ul. Daniłowiczowskiej. Słabo uzbrojony baon "Bończa", mimo dotkliwych strat [prawie cała 103. kompania] nie zdołał opanować przyczółka Mostu Kierbedzia, domu Schichta i koszar na Podzamczu. Baon "Gustaw" poniósł straty w starciu z oddziałami wojska i policji, które utrzymały się w rejonie pl. Piłsudskiego [Komenda Miasta - "dzielnica rządowa"]. Baon "Unia" nie zdołał opanować gmachów Prezydium Rady Ministrów, Uniwersytetu i Komendy Policji na Krakowskim Przedmieściu. Plutony baonu "Konrad" uległy zniszczeniu przy próbie opanowania przyczółków mostów - średnicowego i Poniatowskiego.

Kiedy Niemcom udało się w krwawych walkach wyprzeć powstańców z Woli, oddziały zgrupowania "Róg" uczestniczyły w osłonie ich wycofywania się na Stare Miasto i przygotowały się do obrony tej dzielnicy, budując barykady i organizując system punktów oporu w budynkach-redutach. Po wyrąbaniu przez oddziały Dirlewangera dojścia do mostu Kierbedzia [6.VIII.1944] w rejonie Nowego Zjazdu, południowa część zgrupowania została odcięta na Powiślu. Spowodowało to konieczność reorganizacji dotychczasowego systemu obrony Starego Miasta.

W ramach utworzonej 7.VIII.1944 Grupy "Północ", liczące ok. 2500 żołnierzy zgrupowanie "Róg" broniło odcinka południowo-wschodniego: od ul. Podwale, przez pl. Zamkowy i dalej wzdłuż skarpy wiślanej do gmachu PWPW. W tym rejonie, mimo słabego uzbrojenia i wysokich strat, zgrupowanie trwało w skutecznej obronie przez 3 tygodnie odpierając w tym czasie dziesiątki ataków piechoty Wehrmachtu, Waffen-SS i oddziałów wschodnich wspartych artylerią, bronią pancerną i lotnictwem.

Grupa "Północ" 12 - 18 sierpnia 1944

Szczególnie ciężkie walki zgrupowanie toczyło w rejonie pl. Zamkowego, Zamku Królewskiego, katedry św. Jana, ul. Piwnej i Świętojańskiej oraz budynków na skarpie wiślanej, m.in. o gmach PKO, Dom Profesorów, szkołę na Rybakach, Starą Prochownię i bloki położone pod skarpą, m.in. tzw. "Pekin" i "Madryt". W walkach tych Niemcy ponieśli wysokie straty w zbitych, rannych, wziętych do niewoli i w zniszczonym sprzęcie pancernym. Podczas próby przebicia ze Starego Miasta do Śródmieścia - w nocy 30/31.VIII.1944 - zgrupowanie otrzymało zadanie utrzymania placówek opuszczonych przez grupy wyznaczone do tego szturmu i osłonę odwrotu. Mjr. "Róg" podczas akcji przebicia miał być dowódcą straży tylnej. Po przejściu kanałami do Śródmieścia [31.VIII/1.IX] resztki zgrupowania uczestniczyły w walkach na Powiślu, gdzie mjr. "Rogowi" ponownie podporządkowano oddziały zgrupowania kpt. "Krybara".

Żołnierze mjr "Roga" - wrzesień 1944 - Śródmieście

6.IX.1944, po licznych atakach wykonywanych z trzech kierunków, oddziały mjr. "Roga" zmuszone zostały do opuszczenia Powiśla i przejścia na zachodnią stronę Nowego Światu, gdzie uzupełniły zgrupowania śródmiejskie. Część żołnierzy mjr. "Roga" w następnych dniach przeszła na Górny Czerniaków, gdzie walczyli do upadku tej dzielnicy 23.IX.1944. Tylko nielicznym udało się przepłynąć Wisłę. Zdrowych wcielono następnie do armii gen. Berlinga.

W przededniu kapitulacji Powstania Warszawskiego śródmiejską pozostałość zgrupowania "Róg" włączono w skład 36. pułku piechoty Legii Akademickiej 28. Dywizji Piechoty im. Stefana Okrzei Warszawskiego Korpusu AK.

Mjr. "Róg" otrzymał nominację na dowódcę tego pułku.

W dniach 3-5.X.1944 wyprowadził resztki swoich żołnierzy do niemieckiej niewoli.